VienDan.comViện Dẫn
Trích dẫn trong bài: từng tình huống

Cùng tác giả, cùng năm xuất bản: cách gắn 2020a, 2020b khi trích dẫn APA

Hai tài liệu cùng tác giả, cùng năm theo APA 7: gắn chữ a, b sau năm theo thứ tự tiêu đề, khớp danh mục, xử lý không năm, sắp xuất bản và nhóm tác giả.

Vietnamese lecturer in a Da Nang faculty office sorting two piles of journals on a desk by a window, blurred figure from the side, morning light on blank pages

Khi bạn trích hai hay nhiều tài liệu có cùng tác giả (hoặc cùng nhóm tác giả theo đúng thứ tự) và cùng năm, APA 7 yêu cầu gắn chữ cái thường a, b, c ngay sau năm, ví dụ (Đỗ, 2020a) và (Đỗ, 2020b); chữ cái được gán theo thứ tự vần của tiêu đề trong danh mục tài liệu tham khảo. Không có chữ cái, người đọc nhìn (Đỗ, 2020) mà không biết bạn đang nói bài nào trong hai bài.

Tình huống này hay gặp khi bạn theo sát một nhà nghiên cứu viết nhiều trong một lĩnh vực hẹp, hoặc khi dẫn nhiều báo cáo cùng năm của một cơ quan. Bài dưới đây nói rõ khi nào cần chữ cái, gán chữ cái theo thứ tự nào, viết trong bài thế nào khi trích cả hai bài cùng lúc, và những biến thể với tài liệu không ghi năm hay sắp xuất bản. Tên tác giả, tiêu đề và năm đều là ví dụ giả định.

Khi nào thì cần chữ a, b — và khi nào không

Điều kiện để dùng chữ cái là hai tài liệu có trích dẫn trong bài trùng hệt nhau. Kiểm theo danh sách sau:

  • Cùng một tác giả duy nhất, cùng năm: cần chữ cái. Ví dụ giả định hai bài của Đỗ Hoài Nam năm 2020.
  • Cùng nhóm tác giả, cùng thứ tự, cùng năm: cần chữ cái. Ví dụ hai bài của Đỗ và Lâm, cả hai đều Đỗ đứng đầu, năm 2020.
  • Cùng nhóm tác giả nhưng khác thứ tự: không cần, vì (Đỗ & Lâm, 2020) và (Lâm & Đỗ, 2020) đã khác nhau.
  • Một bài Đỗ viết một mình, một bài Đỗ viết cùng Lâm, cùng năm: không cần, vì (Đỗ, 2020) và (Đỗ & Lâm, 2020) đã khác.
  • Cùng tác giả, khác năm: không cần chữ cái, năm đã đủ để phân biệt.
  • Cùng tổ chức tác giả, cùng năm, ví dụ hai báo cáo năm 2022 của một sở giả định: cần chữ cái.
  • Nguồn từ ba tác giả trở lên rút gọn ra cùng một dạng et al. và cùng năm: chỉ dùng chữ cái khi danh sách tác giả đầy đủ giống hệt nhau; nếu khác nhau thì ghi thêm tên để phân biệt.

Dòng cuối là chỗ nhiều người làm sai nhất. Hai bài (Vũ et al., 2020) có thể là hai nhóm tác giả khác nhau, chỉ trùng người đứng đầu. Khi đó gắn chữ a, b là sai, vì chữ cái chỉ dành cho những tài liệu thật sự có cùng tác giả. Cách xử lý trường hợp đó nằm ở bài về et al. trong cùng danh mục.

Gán chữ cái theo thứ tự tiêu đề

Chữ a, b không gán theo thứ tự bạn đọc, cũng không theo thứ tự xuất hiện trong bài, mà theo thứ tự vần của tiêu đề khi xếp trong danh mục tài liệu tham khảo. Khi so tiêu đề, APA bỏ qua mạo từ đứng đầu như A, An, The với tài liệu tiếng Anh. Ví dụ giả định ba tài liệu của Đỗ năm 2020:

Tiêu đề (giả định)Vị trí theo vầnTrong bàiTrong danh mục
Đánh giá năng lực tự học của sinh viên năm nhấtThứ nhất (bắt đầu bằng Đ)(Đỗ, 2020a)Đỗ, H. N. (2020a). ...
Học tập kết hợp: Kinh nghiệm từ một khoa sư phạmThứ hai (bắt đầu bằng H)(Đỗ, 2020b)Đỗ, H. N. (2020b). ...
The role of peer feedback in writing coursesThứ ba (bỏ The, xếp theo R)(Đỗ, 2020c)Đỗ, H. N. (2020c). ...

Trong ví dụ, tiêu đề tiếng Anh bắt đầu bằng "The" được xếp theo chữ "role", nên rơi xuống cuối. Tiêu đề tiếng Việt xếp theo bảng chữ cái tiếng Việt, trong đó Đ đứng sau D. Khi danh mục trộn tài liệu tiếng Việt và tiếng Anh, cách xếp có thể khác nhau giữa các trường; hãy làm theo quy định, và luôn gán chữ cái sau khi đã chốt thứ tự trong danh mục. Có một ngoại lệ trong cẩm nang: nếu các tài liệu là những phần của một loạt, như Phần 1 và Phần 2, thì xếp theo thứ tự của loạt thay vì theo vần tiêu đề.

Viết trong bài khi trích cùng lúc hai tài liệu

Khi một nhận định dựa trên cả hai bài cùng năm của một tác giả, bạn không cần nhắc lại họ tác giả hai lần. Dạng gọn là (Đỗ, 2020a, 2020b): họ tác giả một lần, rồi các năm có chữ cái, cách nhau bằng dấu phẩy. Nếu có thêm bài của cùng tác giả ở năm khác, xếp các năm theo thứ tự thời gian: (Đỗ, 2018, 2020a, 2020b).

Dạng tường thuật cũng gọn tương tự: "Đỗ (2020a, 2020b) cho thấy sinh viên năm nhất dành phần lớn thời gian tự học vào cuối học kỳ." Câu này hợp lý khi cả hai bài đều nói cùng một điều. Nếu mỗi bài nói một ý khác nhau, hãy tách để người đọc biết ý nào từ bài nào: "Đỗ (2020a) ghi nhận xu hướng dồn việc vào cuối kỳ, và trong một khảo sát khác cùng năm, tác giả này đề xuất chia nhỏ bài tập (Đỗ, 2020b)."

Lưu ý không có khoảng trắng giữa năm và chữ cái: viết 2020a, không viết 2020 a hay 2020-a. Chữ cái viết thường, không in nghiêng, không đặt trong ngoặc riêng. Với cách trình bày của một số trường Việt Nam, bạn có thể gặp dạng chữ cái in hoa hoặc ngoặc vuông; nếu quy định của trường ghi như vậy thì làm theo, còn theo cẩm nang APA thì là chữ thường đứng liền năm.

Một điều quan trọng: chữ cái phải đi cùng năm ở mọi nơi tài liệu đó xuất hiện, kể cả trong bảng, chú thích hình, phụ lục. Bỏ sót chữ cái ở một chỗ là người đọc không lần lại được nguồn.

Không năm, sắp xuất bản và năm có tháng ngày

Quy tắc gắn chữ cái cũng áp dụng khi tài liệu không có năm hoặc chưa xuất bản. APA 7 dùng gạch nối trước chữ cái trong hai trường hợp này để chữ cái không dính vào viết tắt.

Trường hợpTrong bài theo APA 7Ghi chú
Hai trang web cùng tổ chức, không ghi ngày(Sở Giáo dục Y, n.d.-a), (Sở Giáo dục Y, n.d.-b)Bài tiếng Việt nhiều trường dùng "không năm" hoặc "k.n."; kiểm quy định
Hai bài cùng tác giả đã được nhận đăng, chưa có số(Lâm, in press-a), (Lâm, in press-b)Bài tiếng Việt thường ghi "đang in" hoặc "sắp xuất bản"
Trộn có năm, không năm, sắp xuất bản(Lâm, n.d., 2019, 2021a, 2021b, in press)Không năm đứng đầu, sắp xuất bản đứng cuối
Bài báo in hằng ngày cùng năm có ngày cụ thểVẫn chỉ ghi năm và chữ cái trong bàiNgày tháng nằm ở danh mục, không ghi trong bài

Với dòng cuối, nhiều người tưởng có ngày tháng thì không cần chữ cái. Thực tế trích dẫn trong bài theo APA chỉ ghi năm, nên hai bài báo cùng tác giả cùng năm vẫn trùng nhau và vẫn cần a, b. Phần ngày tháng là của danh mục. Các viết tắt "không năm" trong bài tiếng Việt không thống nhất giữa các trường, nên đừng tự đặt viết tắt mới; hỏi quy định hoặc giữ n.d. nếu trường cho phép.

Quy trình gán chữ cái không sai lệch

Lỗi chữ cái gần như luôn đến từ việc gán khi đang viết dở, rồi thêm bớt tài liệu mà quên sửa. Quy trình dưới đây giúp tránh việc đó:

  1. Trong lúc viết, ghi tạm trích dẫn kèm một từ khoá tiêu đề, ví dụ (Đỗ, 2020 – tự học) và (Đỗ, 2020 – học kết hợp), để biết ngay bài nào là bài nào.
  2. Khi bản thảo đã ổn định, lập danh mục tài liệu tham khảo đầy đủ và sắp xếp theo quy tắc của trường.
  3. Lọc những nhóm tài liệu có cùng tác giả và cùng năm trong danh mục.
  4. Trong mỗi nhóm, xếp theo vần tiêu đề rồi gán a, b, c theo thứ tự đó.
  5. Dùng chức năng tìm và thay thế để đổi từng trích dẫn tạm thành dạng có chữ cái, kiểm từng chỗ chứ không thay tất cả cùng lúc.
  6. Đọc lại bảng, chú thích hình và phụ lục, nơi trích dẫn tạm hay bị sót.
  7. Nếu sau đó thêm hoặc bỏ một tài liệu trong nhóm, gán lại chữ cái cho cả nhóm và sửa lại mọi trích dẫn.

Bước một nghe thừa nhưng tiết kiệm nhiều thời gian. Gán chữ cái quá sớm, đến khi danh mục đổi thứ tự, bài a thành bài b và bạn phải dò lại từng câu xem câu nào đang nói về bài nào. Phần mềm quản lý tài liệu thường tự gán chữ cái, nhưng vẫn nên soát lại vì chúng có thể xếp tiêu đề tiếng Việt theo bảng mã thay vì theo bảng chữ cái tiếng Việt.

Lỗi hay gặp và cách người chấm phát hiện

Người hướng dẫn thường không đọc từng trích dẫn, nhưng họ có thói quen soi danh mục tài liệu tham khảo và lấy ngẫu nhiên vài trích dẫn trong bài để đối chiếu. Với nguồn cùng tác giả cùng năm, chỉ một lần đối chiếu là lộ ra những lỗi sau.

Lỗi thứ nhất: trong bài có (Đỗ, 2020) nhưng danh mục có hai mục Đỗ năm 2020. Người chấm không biết bạn muốn nói bài nào, và có thể nghi bạn chưa đọc kỹ. Lỗi thứ hai ngược lại: trong bài có (Đỗ, 2020b) nhưng danh mục chỉ có một mục Đỗ 2020, không có chữ cái. Thường đây là dấu vết của một tài liệu đã bị bỏ khỏi danh mục mà trích dẫn trong bài vẫn còn.

Lỗi thứ ba là chữ cái gán đúng về hình thức nhưng sai thứ tự: bài a có tiêu đề đứng sau bài b theo vần. Lỗi này nhỏ, nhưng với hội đồng chấm luận văn khó tính, nó cho thấy bạn chưa hiểu quy tắc. Lỗi thứ tư là gán chữ cái cho hai tài liệu có danh sách tác giả khác nhau, như đã nói ở trên với et al.

Cách tự kiểm nhanh: với mỗi tác giả có nhiều tài liệu cùng năm, mở danh mục, đọc to tiêu đề theo thứ tự, rồi tìm từng trích dẫn trong bài và hỏi "câu này có đúng là nói về bài này không". Năm phút cho mỗi tác giả là đủ.

Câu hỏi thường gặp

Chữ a, b sau năm được gán theo thứ tự nào?

Theo thứ tự vần của tiêu đề trong danh mục tài liệu tham khảo, bỏ qua mạo từ A, An, The ở đầu tiêu đề tiếng Anh. Không gán theo thứ tự bạn đọc hay thứ tự trích trong bài. Nếu các tài liệu là phần một, phần hai của một loạt thì xếp theo thứ tự loạt.

Hai bài cùng tác giả đầu nhưng khác đồng tác giả có cần chữ a, b không?

Không. Chữ cái chỉ dùng khi danh sách tác giả giống hệt nhau, cùng thứ tự và cùng năm. Nếu đồng tác giả khác nhau, trích dẫn trong bài đã khác nhau hoặc bạn phải ghi thêm tên tác giả để phân biệt, không dùng chữ cái.

Trích cả hai bài cùng năm trong một ngoặc thì viết thế nào?

Ghi họ tác giả một lần rồi liệt kê các năm có chữ cái, cách nhau bằng dấu phẩy, ví dụ giả định (Đỗ, 2020a, 2020b). Nếu có thêm năm khác của cùng tác giả, xếp các năm theo thứ tự thời gian.

Tài liệu không có năm thì gắn chữ cái thế nào?

Theo APA 7, viết n.d. rồi gạch nối và chữ cái, ví dụ n.d.-a và n.d.-b. Bài tiếng Việt có trường dùng chữ không năm thay cho n.d.; bạn kiểm quy định của trường và dùng một cách duy nhất trong toàn bài.

Bài báo có ngày tháng cụ thể thì còn cần chữ cái không?

Vẫn cần nếu cùng tác giả và cùng năm, vì trích dẫn trong bài theo APA chỉ ghi năm. Ngày tháng chỉ xuất hiện trong danh mục tài liệu tham khảo, nên không đủ để phân biệt hai trích dẫn trong thân bài.

Có nên để phần mềm quản lý tài liệu tự gán chữ cái không?

Có thể dùng để đỡ công, nhưng nên soát lại. Phần mềm có thể xếp tiêu đề tiếng Việt theo bảng mã ký tự thay vì bảng chữ cái tiếng Việt, hoặc gán sai khi tên tác giả được nhập theo hai cách khác nhau cho cùng một người.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138