Một bài được trình bày tại hội thảo mà không in thành kỷ yếu vẫn trích được theo APA 7, với khuôn riêng: người trình bày, ngày tháng tổ chức đầy đủ, tên bài in nghiêng, một mô tả trong ngoặc vuông cho biết hình thức (báo cáo, poster, phiên thảo luận…), rồi tên hội thảo và địa điểm. Nếu bài trình bày có slide hoặc bản ghi đăng công khai, thêm đường dẫn ở cuối.
Khuôn này khác kỷ yếu ở một điểm căn bản: kỷ yếu ghi thông tin xuất bản, còn bài trình bày ghi thông tin sự kiện. Sinh viên Việt Nam gặp nó khi dẫn báo cáo tại hội nghị sinh viên nghiên cứu khoa học, poster tại hội thảo chuyên ngành, hay phần đề dẫn của một chuyên gia. Bài này đưa khung ghi, bảng mô tả trong ngoặc vuông, cách viết ngày và địa điểm, tham luận trong phiên chuyên đề, và ranh giới giữa bài trình bày với giao tiếp cá nhân. Mọi tên người, tên hội thảo đều giả định.
Khung chung và một ví dụ
Khuôn APA 7 cho bài trình bày: Người trình bày. (Năm, Tháng Ngày–Ngày). Tên bài trình bày [Mô tả]. Tên hội thảo, Thành phố, Quốc gia. Đường dẫn nếu có. Tên bài trình bày in nghiêng, vì bài không thuộc một ấn phẩm lớn hơn nào. Tên hội thảo không in nghiêng.
Ví dụ giả định viết theo cách nhiều trường dùng cho bài tiếng Việt: Ngô, T. A., & Tạ, Q. B. (2024, ngày 14–15 tháng 11). Thói quen ngủ của sinh viên năm cuối trong mùa làm khoá luận [Báo cáo tham luận]. Hội nghị Sinh viên Nghiên cứu Khoa học Trường Đại học R, Huế, Việt Nam. Trong bài tiếng Anh, phần ngày tháng theo thứ tự năm, tên tháng, ngày, ví dụ (2024, November 14–15), và mô tả viết bằng tiếng Anh.
Điểm cần nhớ là năm trong phần trích trong bài chỉ ghi năm, không ghi ngày: (Ngô & Tạ, 2024). Ngày tháng đầy đủ chỉ xuất hiện trong danh mục, giúp người đọc tìm chương trình của đúng kỳ hội thảo, vì nhiều hội thảo tổ chức hằng năm với cùng một tên. Người trình bày là người đứng tên bài trong chương trình, không phải ban tổ chức hay người chủ trì phiên.
Mô tả trong ngoặc vuông: chọn đúng hình thức
Phần mô tả cho người đọc biết họ đang tìm loại gì trong chương trình hội thảo. APA 7 dùng một số mô tả tiếng Anh; cột giữa là cách dịch phổ biến khi viết bài tiếng Việt, mang tính quy ước chứ không phải bản dịch chính thức.
| Mô tả theo APA 7 | Cách ghi trong bài tiếng Việt | Dùng khi |
|---|---|---|
| [Paper presentation] | [Báo cáo tham luận] | Báo cáo miệng một bài nghiên cứu trong phiên |
| [Poster presentation] | [Báo cáo áp phích] | Bài trình bày dạng áp phích tại khu trưng bày |
| [Conference session] | [Phiên hội thảo] | Trích cả một phiên do một hoặc nhiều người phụ trách |
| [Keynote address] | [Báo cáo đề dẫn] | Bài phát biểu chính của diễn giả được mời |
| [Symposium] | [Phiên chuyên đề] | Một nhóm tham luận cùng chủ đề có người chủ trì |
Hội thảo trong nước dùng nhiều tên gọi khác nhau cho cùng một hình thức: “tham luận”, “báo cáo khoa học”, “báo cáo chuyên đề”, “trình bày áp phích”. Bạn không cần bám vào chữ của chương trình; hãy chọn mô tả đúng hình thức nhất, và dùng cùng một bộ mô tả cho cả danh mục. Nếu không chắc hình thức nào, xem chương trình in hoặc trang của hội thảo, phần lịch trình thường ghi rõ phiên nào là báo cáo miệng, phiên nào là áp phích.
Ngày tháng, địa điểm và hội thảo trực tuyến
Ghi đúng những ngày diễn ra hội thảo. APA 7 ghi khoảng ngày của cả hội thảo, không chỉ ngày bài được trình bày. Nếu hội thảo kéo dài qua hai tháng, ghi cả hai tháng, ví dụ “(2024, ngày 30 tháng 9 – ngày 2 tháng 10)” trong bài tiếng Việt.
Địa điểm là thành phố và quốc gia. Với hội thảo trong nước, ghi thành phố hoặc tỉnh và “Việt Nam”. Không cần tên khách sạn, hội trường hay tên trường đăng cai, trừ khi đó là một phần của tên hội thảo.
Dùng tên tỉnh, thành phố theo thời điểm diễn ra. Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, một số địa danh đã đổi. Với hội thảo trước thời điểm đó, ghi theo địa danh in trong chương trình; người đọc tra chương trình cũ sẽ gặp đúng tên ấy.
Hội thảo trực tuyến: nói rõ là trực tuyến. Khi hội thảo chỉ tổ chức qua mạng, phần địa điểm không còn ý nghĩa như trước. Cách thường gặp là ghi rõ hội thảo tổ chức trực tuyến ở vị trí địa điểm, kèm đường dẫn tới trang hội thảo hoặc bản ghi nếu công khai. Cách diễn đạt cụ thể có khác nhau giữa các hướng dẫn, nên đối chiếu trang hướng dẫn APA hiện hành và quy định của khoa.
Tham luận nằm trong một phiên chuyên đề
Một phiên chuyên đề gồm nhiều tham luận cùng chủ đề, có một người chủ trì. Khi bạn trích một tham luận trong phiên, APA 7 xử lý giống chương trong sách biên tập: tên tham luận không in nghiêng, còn tên phiên chuyên đề in nghiêng vì đó là “khối lớn” chứa tham luận. Khung: Người trình bày. (Năm, Tháng Ngày–Ngày). Tên tham luận. Trong Chữ cái đầu và họ người chủ trì (Chủ trì), Tên phiên chuyên đề [Phiên chuyên đề]. Tên hội thảo, Thành phố, Quốc gia.
Ví dụ giả định: Châu, H. L. (2023, ngày 8–9 tháng 12). Giao tiếp giữa giáo viên và phụ huynh qua nhóm nhắn tin. Trong T. K. Ông (Chủ trì), Nhà trường và gia đình trong giáo dục tiểu học [Phiên chuyên đề]. Hội thảo Khoa học Giáo dục Tiểu học P, Cần Thơ, Việt Nam.
Nếu bạn trích cả phiên chuyên đề, người chủ trì đứng ở vị trí tác giả, kèm chữ “(Chủ trì)” sau tên, và tên phiên in nghiêng. Trong luận văn, trích cả phiên ít gặp; thường bạn chỉ dựa vào một tham luận cụ thể, và trích tham luận đó sẽ giúp người đọc biết chính xác ý nằm ở đâu.
Bài trình bày hay giao tiếp cá nhân
Không phải mọi điều bạn nghe tại hội thảo đều trích theo khuôn bài trình bày. Khuôn này dành cho những bài có tên trong chương trình chính thức, nghĩa là người khác có thể xác nhận bài đã được trình bày. Một ý kiến nghe được trong giờ giải lao, một câu trả lời của diễn giả khi bạn hỏi riêng, hay lời bình trong phần thảo luận không được ghi lại, thuộc loại giao tiếp cá nhân.
Giao tiếp cá nhân trong APA 7 chỉ trích trong bài, không đưa vào danh mục, vì người đọc không thể tìm lại nguồn. Cách ghi: chữ cái đầu và họ người nói, cụm “giao tiếp cá nhân” (bản tiếng Anh là “personal communication”) và ngày đầy đủ, ví dụ giả định (T. K. Ông, giao tiếp cá nhân, ngày 9 tháng 12, 2023). Hãy hỏi người đó trước khi đưa lời của họ vào bài của bạn.
Ranh giới này quan trọng về mặt học thuật. Nếu một nhận định trung tâm của bạn chỉ dựa vào lời nói không được ghi lại, người chấm sẽ đánh giá thấp mức chắc chắn. Khi có thể, hãy hỏi người trình bày xem họ đã công bố nội dung đó ở đâu chưa, để bạn trích bản viết. Nếu bài trình bày được ghi hình và đăng công khai, bạn có thể trích bản ghi theo khuôn video, được bàn ở danh mục nguồn số.
Lấy thông tin từ chương trình hội thảo
Nguồn thông tin tin cậy nhất cho khuôn này là chương trình chính thức của hội thảo, bản in phát tại chỗ hoặc bản đăng trên trang của đơn vị tổ chức. Làm theo thứ tự:
- Tìm tên hội thảo đầy đủ, kể cả số thứ tự kỳ (ví dụ “lần thứ năm”) nếu tên chính thức có.
- Ghi ngày bắt đầu và kết thúc của cả hội thảo, thành phố và quốc gia tổ chức.
- Tìm bài trong lịch trình: chép tên bài, người trình bày đúng thứ tự, và hình thức (báo cáo miệng, áp phích, phiên chuyên đề).
- Nếu bài thuộc một phiên chuyên đề, chép thêm tên phiên và người chủ trì.
- Kiểm xem slide, áp phích hoặc bản ghi có được đăng công khai không; có thì lưu đường dẫn ổn định.
- Kiểm xem hội thảo có kỷ yếu không. Nếu bài có trong kỷ yếu và bạn đọc được, chuyển sang trích theo kỷ yếu thay vì bài trình bày.
Lưu một bản chương trình hội thảo trong thư mục tài liệu của bạn. Chương trình trên mạng thường bị gỡ sau vài năm, trong khi luận văn có thể được người khác đọc lại rất lâu sau đó.
Lỗi hay gặp với bài trình bày
Khuôn bài trình bày ít được dạy nên sinh viên thường chế ra cách ghi riêng, dẫn tới những lỗi lặp đi lặp lại:
- Ghi tên đơn vị tổ chức ở vị trí tác giả thay cho người trình bày.
- Chỉ ghi năm trong danh mục, thiếu ngày tháng của hội thảo.
- Không in nghiêng tên bài trình bày, hoặc in nghiêng tên hội thảo.
- Bỏ phần mô tả trong ngoặc vuông, khiến người đọc không biết đây là báo cáo, áp phích hay cả phiên.
- Thêm nhà xuất bản và số trang như kỷ yếu, trong khi bài không được in ở đâu.
- Ghi tên hội trường, tên khách sạn thay cho thành phố và quốc gia.
- Đưa lời phát biểu không được ghi lại vào danh mục như một nguồn bình thường.
Khi soát, đọc mỗi mục và tự hỏi: người đọc cầm mục này có tìm được chương trình của đúng kỳ hội thảo và đúng bài không? Nếu thiếu ngày, thiếu tên hội thảo đầy đủ hoặc thiếu người trình bày, câu trả lời là không, và mục cần bổ sung. Hội thảo nào có kỷ yếu thì kiểm lần cuối xem bạn có nên chuyển sang khuôn kỷ yếu hay không, vì nguồn đã in bao giờ cũng dễ kiểm hơn nguồn chỉ được trình bày.
Câu hỏi thường gặp
Phần trích trong bài của bài trình bày có ghi ngày không?
Không. Phần trích trong bài chỉ ghi họ người trình bày và năm, ví dụ (Ngô & Tạ, 2024). Ngày tháng đầy đủ chỉ nằm trong danh mục tài liệu tham khảo để người đọc tìm được đúng kỳ hội thảo.
Poster tại hội nghị sinh viên nghiên cứu khoa học có trích được không?
Được, theo khuôn bài trình bày với mô tả báo cáo áp phích. Tuy vậy, poster thường chỉ tóm tắt kết quả sơ bộ; nếu nhóm tác giả đã công bố bản đầy đủ ở đâu đó, nên tìm và trích bản đó để nhận định của bạn có chỗ dựa vững hơn.
Người chủ trì phiên có phải là tác giả không?
Chỉ khi bạn trích cả phiên. Khi trích một tham luận trong phiên, tác giả là người trình bày tham luận đó; người chủ trì xuất hiện sau chữ “Trong”, kèm ghi chú chủ trì, giống vị trí của người biên tập trong khuôn chương sách.
Có được dịch mô tả trong ngoặc vuông sang tiếng Việt không?
Cẩm nang APA viết cho bài tiếng Anh và không quy định cho bài tiếng Việt. Nhiều trường chấp nhận dịch, ví dụ báo cáo tham luận, báo cáo áp phích. Chọn một bộ cách dịch và dùng cho cả danh mục, hoặc theo quy định của khoa nếu có.
Hội thảo có slide đăng công khai thì có cần ghi đường dẫn không?
Nên ghi. APA 7 thêm đường dẫn ở cuối mục khi tài liệu của bài trình bày có thể truy cập công khai, giúp người đọc xem lại nội dung. Đường dẫn phải dẫn tới đúng slide hoặc trang bài, không tới trang chủ hội thảo.
Lời diễn giả nói trong phần hỏi đáp có trích được không?
Nếu phần hỏi đáp không được ghi lại công khai, đó là giao tiếp cá nhân: chỉ trích trong bài kèm ngày đầy đủ, không đưa vào danh mục. Nên xin phép người nói và không dựa vào một lời phát biểu như vậy cho nhận định trung tâm của bài.