Một bài báo có thể được trích dẫn trước khi nằm trong một số tạp chí chính thức, và APA 7 có cách ghi riêng cho từng giai đoạn. Bài đã được chấp nhận nhưng chưa xuất bản thì thay năm bằng cụm “in press” (trong bài tiếng Việt thường dịch là “đang in”). Bài đã đăng trực tuyến trước khi có tập, số thì ghi năm đăng trực tuyến, thêm cụm “Advance online publication” và DOI. Bản tiền ấn phẩm đăng trên kho lưu trữ thì ghi tên kho như nơi phát hành.
Sinh viên làm luận văn gặp ba tình huống này thường xuyên: người hướng dẫn cho đọc bài sắp đăng của nhóm, tìm thấy bài mới nhất trên trang tạp chí nhưng chưa có số trang, hoặc tìm được bản tiền ấn phẩm trong kho lưu trữ mở. Bài này phân biệt từng giai đoạn, đưa khung ghi theo APA 7, chỉ cách cập nhật khi bài có số chính thức, và nhắc giới hạn học thuật khi dựa vào bài chưa qua bình duyệt. Tác giả và tên bài đều là ví dụ giả định.
Năm giai đoạn của một bài báo và cách ghi
Trước khi định dạng, xác định bài đang ở giai đoạn nào. Mỗi giai đoạn tương ứng một khuôn khác nhau, và nhầm giai đoạn là lỗi phổ biến hơn nhầm dấu câu.
| Giai đoạn | Dấu hiệu nhận ra | Phần năm | Phần cuối mục |
|---|---|---|---|
| Bản thảo chưa nộp hoặc đang chờ bình duyệt | Tác giả gửi trực tiếp cho bạn, chưa có tạp chí nhận | Năm viết bản thảo | Mô tả trong ngoặc vuông: bản thảo chưa xuất bản hoặc đã nộp chờ xuất bản |
| Đã chấp nhận, đang in | Có thư chấp nhận, chưa đăng ở đâu | in press / đang in | Tên tạp chí, không tập, số, trang |
| Đăng trực tuyến trước | Có trên trang tạp chí, có DOI, chưa có tập, số | Năm đăng trực tuyến | Tên tạp chí, cụm đăng trực tuyến trước, DOI |
| Tiền ấn phẩm trong kho lưu trữ | Nằm trong kho bản thảo mở, thường ghi rõ chưa bình duyệt | Năm đăng lên kho | Tên kho, DOI hoặc đường dẫn |
| Đã có số chính thức | Có tập, số, trang hoặc mã số bài | Năm của số | Khuôn bài báo bình thường |
Một bài có thể đi qua cả năm giai đoạn trong vòng một hai năm. Khuôn bạn dùng phải khớp với phiên bản bạn thật sự đọc tại thời điểm viết, và cần được cập nhật trước khi nộp bản cuối nếu bài đã sang giai đoạn sau.
Bài đã nhận đăng, đang in
Khi bài đã được tạp chí chấp nhận nhưng chưa xuất bản, APA 7 ghi cụm “in press” ở vị trí năm, không có tập, số, trang và chưa có DOI. Ví dụ giả định trong bài tiếng Việt: Bùi, T. N., & Quách, V. P. (đang in). Hành vi tìm kiếm thông tin sức khoẻ của người cao tuổi ở đô thị. Tạp chí Y tế Công cộng V. Tên tạp chí vẫn in nghiêng. Phần trích trong bài: (Bùi & Quách, đang in).
Việc dịch “in press” thành “đang in”, “sắp xuất bản” hay giữ nguyên tiếng Anh là quy ước của từng trường; cẩm nang APA viết cho bài tiếng Anh. Chọn một cách và dùng đồng bộ với các cụm tương tự như “không ngày” cho tài liệu không năm. Nếu tác giả đã đăng bản thảo được chấp nhận lên kho lưu trữ của trường hoặc kho mở, APA cho phép thêm đường dẫn tới bản đó ở cuối mục để người đọc tiếp cận được.
Đừng tự gán năm dự kiến xuất bản cho bài đang in. Năm chỉ được ghi khi bài thật sự đã ra, và ghi năm đoán dễ khiến người chấm tra không thấy bài rồi nghi ngờ nguồn. Cũng không trích một bài mà bạn chỉ biết qua lời kể là “sắp đăng” nhưng chưa có thư chấp nhận; bài đó vẫn là bản thảo, thuộc dòng đầu của bảng trên.
Bài đăng trực tuyến trước khi vào số
Nhiều tạp chí đưa bài lên trang web ngay sau khi biên tập xong, trước khi xếp vào một số cụ thể. Bài lúc này đã có DOI, đã có thể đọc và trích, chỉ thiếu tập, số, trang. APA 7 ghi năm đăng trực tuyến, tên tạp chí in nghiêng, cụm “Advance online publication.” rồi đến DOI. Trong bài tiếng Việt, nhiều người dịch cụm này thành “Xuất bản trực tuyến trước.”; cách nào cũng được nếu khoa không quy định khác và bạn dùng nhất quán.
Ví dụ giả định: Lâm, H. Y., Trịnh, K. Q., & Hà, M. T. (2025). Hiệu quả của phản hồi bằng lời nói trong lớp học viết tiếng Anh. Tạp chí Ngôn ngữ và Giáo dục U. Xuất bản trực tuyến trước. doi.org/10.xxxx/xxxxx.
Trên trang tạp chí, các bài này thường nằm trong mục có tên như “bài mới”, “đăng sớm” hay “online first”. Chỉ cần thấy bài chưa có tập, số mà đã có DOI là bạn đang ở giai đoạn này. Lưu ý năm: nếu bài đăng trực tuyến tháng mười hai năm trước và vào số in tháng ba năm sau, khi chưa có số bạn ghi năm đăng trực tuyến; khi bài đã vào số, bạn chuyển sang khuôn bài báo bình thường và ghi năm theo thông tin xuất bản chính thức của bài trong số đó; nếu trang đầu bài in cả năm đăng trực tuyến lẫn năm của số, đối chiếu hướng dẫn APA hiện hành và quy định khoa để chọn. Kiểm lại trước ngày nộp để phần trích trong bài và danh mục không lệch năm.
Bản tiền ấn phẩm trong kho lưu trữ mở
Bản tiền ấn phẩm (preprint) là bản thảo tác giả tự đăng lên một kho lưu trữ mở trước hoặc song song với việc gửi tạp chí. Nó chưa qua bình duyệt, hoặc nếu có thì kho không xác nhận điều đó. Vì bản này là một tác phẩm đứng riêng chứ không thuộc một tạp chí, khuôn ghi giống tài liệu độc lập: tên bản thảo in nghiêng, tên kho lưu trữ đứng ở vị trí nhà phát hành, rồi DOI hoặc đường dẫn.
Khung minh hoạ: Tác giả. (Năm). Tên bản thảo. Tên kho lưu trữ. DOI hoặc đường dẫn. Hướng dẫn hiện hành trên trang chính thức của APA có gợi ý thêm mô tả trong ngoặc vuông cho biết đây là bản tiền ấn phẩm, đặt ngay sau tên bản thảo. Vì phần mô tả này được bổ sung và diễn đạt khác nhau giữa các tài liệu hướng dẫn, hãy đối chiếu trang hướng dẫn APA hiện hành và quy định của khoa trước khi chốt cách ghi.
Khi bản tiền ấn phẩm sau đó được đăng chính thức trên tạp chí, nên trích bản chính thức. Bản tạp chí đã qua bình duyệt và có thể khác đáng kể về số liệu, phân tích hay kết luận so với bản đầu. Nhiều kho lưu trữ hiển thị đường dẫn sang bản đã xuất bản ngay trên trang của bản thảo, đó là chỗ đầu tiên nên kiểm.
Bản thảo chưa xuất bản và bản đã nộp
Bản thảo chưa nộp ở đâu: mô tả là bản thảo chưa xuất bản. APA 7 ghi tên bản thảo in nghiêng, sau đó là mô tả trong ngoặc vuông cho biết đây là bản thảo chưa xuất bản, rồi tên đơn vị và trường của tác giả nếu có. Người đọc nhờ đó biết họ không thể tìm bài trong tạp chí nào.
Bản thảo đã nộp nhưng chưa được chấp nhận: mô tả là bản thảo đã nộp chờ xuất bản. Không ghi tên tạp chí đã nộp, vì bài có thể bị từ chối và đi nơi khác. Đây là quy ước của APA để tránh gán bài cho một tạp chí chưa nhận nó.
Năm là năm của bản thảo bạn đọc. Không dùng “đang in” cho bản thảo chưa được chấp nhận. Năm ghi theo năm bản thảo được viết hoặc sửa lần cuối.
Xin phép trước khi trích bản thảo của người khác. Bản thảo chưa công bố thuộc quyền tác giả và chưa được kiểm. Hỏi tác giả xem họ có đồng ý để bạn trích không, và có bản mới hơn không. Đây là phép lịch sự học thuật, đồng thời tránh việc bạn trích một kết quả mà chính tác giả đã sửa.
Cập nhật mục trước ngày nộp bản cuối
Luận văn kéo dài nhiều tháng nên bài bạn trích ở giai đoạn đầu có thể đã thay đổi trạng thái lúc bảo vệ. Dành một buổi trước ngày nộp để làm các bước sau:
- Lọc trong bảng ghi chép mọi nguồn đang ghi “đang in”, “xuất bản trực tuyến trước”, bản tiền ấn phẩm hoặc bản thảo.
- Với từng nguồn, tìm tên bài trên trang tạp chí và kho lưu trữ để xem đã có số chính thức chưa.
- Nếu đã có số, chuyển sang khuôn bài báo bình thường: thêm tập, số, trang hoặc mã số bài, sửa năm theo năm của số, giữ DOI.
- Mở bản chính thức, kiểm lại những câu bạn trích nguyên văn và số liệu bạn dẫn; bản cuối có thể đã sửa câu chữ hoặc con số.
- Sửa năm ở mọi chỗ trích trong bài tương ứng, bằng chức năng tìm kiếm họ tác giả trong trình soạn thảo.
- Với nguồn vẫn chưa có số, giữ nguyên khuôn hiện tại; không đoán số trang hay số tập.
Lỗi hay gặp nhất sau khi cập nhật là danh mục đã sửa năm nhưng phần trích trong bài vẫn giữ năm cũ hoặc vẫn ghi “đang in”. Đó là lý do bước năm quan trọng ngang bước ba.
Dựa vào bài chưa bình duyệt: dùng có chừng mực
Định dạng đúng không làm cho một nguồn đáng tin hơn. Bản tiền ấn phẩm và bản thảo chưa qua bình duyệt có thể chứa lỗi phương pháp mà người bình duyệt sẽ chỉ ra, và kết luận có thể đổi khi bài được sửa. Trong luận văn, các nguồn này phù hợp để cập nhật hướng nghiên cứu mới nhất hoặc dẫn một phương pháp vừa được đề xuất, ít phù hợp để làm chỗ dựa duy nhất cho một nhận định trung tâm.
Khi dẫn, nên nói rõ trạng thái trong câu, ví dụ: “Một bản tiền ấn phẩm chưa qua bình duyệt của Lâm và cộng sự (2025) gợi ý rằng…”. Câu như vậy giúp người đọc cân nhắc mức tin cậy, và cho thấy bạn hiểu mình đang dẫn loại nguồn nào. Người hướng dẫn và hội đồng thường đánh giá cao sự rõ ràng này hơn là một danh mục toàn bài mới nhất.
Bài đăng trực tuyến trước thì khác: phần lớn đã qua bình duyệt và biên tập, chỉ chờ xếp số. Bạn có thể dùng như bài báo đã xuất bản, chỉ cần định dạng đúng giai đoạn. Còn bài đang in, nếu bạn được đọc nhờ người hướng dẫn hay tác giả gửi, nên giữ bản đó trong thư mục tài liệu của mình phòng khi hội đồng hỏi.
Câu hỏi thường gặp
Bài đăng trực tuyến trước có dùng làm tài liệu tham khảo chính được không?
Được. Phần lớn bài đăng trực tuyến trước đã qua bình duyệt và biên tập, chỉ chờ được xếp vào một số tạp chí. Bạn trích như bài báo, ghi năm đăng trực tuyến và DOI, rồi cập nhật tập, số, trang khi bài có số chính thức.
Trong bài tiếng Việt nên viết in press hay đang in?
Cẩm nang APA không quy định cho bài tiếng Việt. Nhiều trường dùng “đang in” hoặc “sắp xuất bản”; một số giữ “in press”. Theo quy định của khoa nếu có, và dùng cùng một cách ở cả phần trích trong bài lẫn danh mục.
Bản tiền ấn phẩm và bản tạp chí khác nhau thì trích bản nào?
Ưu tiên bản đã đăng trên tạp chí vì đã qua bình duyệt. Nếu bạn đã đọc và trích bản tiền ấn phẩm trước đó, hãy đối chiếu lại nội dung với bản tạp chí, sửa trích dẫn theo bản chính thức và kiểm lại mọi câu trích nguyên văn, số liệu.
Bài đang in có cần xin thư chấp nhận để chứng minh không?
APA không yêu cầu kèm bằng chứng. Nhưng với luận văn, nên giữ bản bài và thư chấp nhận (nếu tác giả cung cấp) trong hồ sơ của bạn, phòng khi hội đồng hỏi về nguồn mà người khác chưa tra được.
Có được ghi tên tạp chí cho bài mới chỉ nộp, chưa được nhận không?
Không. Bài đã nộp nhưng chưa được chấp nhận thì không gắn với tạp chí nào. APA ghi nó như bản thảo đã nộp chờ xuất bản, không có tên tạp chí, vì bài có thể bị từ chối và đăng ở nơi khác.
Năm trong phần trích trong bài của bài đăng trực tuyến trước là năm nào?
Là năm bài được đăng trực tuyến, trùng với năm ghi trong danh mục. Khi bài vào số chính thức ở năm khác và bạn đã cập nhật danh mục theo năm của số, phải sửa luôn năm ở mọi chỗ trích trong bài tương ứng.