VienDan.comViện Dẫn
APA 7 cho sách và chương sách

Sách có người biên tập, chủ biên theo APA 7: khi nào ghi (Ed.), (Eds.) hay (Chủ biên)

Cách ghi sách biên tập theo APA 7: (Ed.), (Eds.), chữ Chủ biên trong bài tiếng Việt, tuyển tập có người biên soạn và lúc nào nên dẫn từng chương.

Lecturer in Hue sorting a pile of edited volumes on a wooden cart between library shelves, spines turned inward, captured from the side with her face out of focus

Khi bạn dẫn toàn bộ một cuốn sách do một hoặc nhiều người biên tập, APA 7 đặt tên người biên tập ở vị trí tác giả và thêm “(Ed.)” hoặc “(Eds.)” ngay sau tên; bài tiếng Việt thường thay bằng “(Chủ biên)” hoặc “(Biên tập)”. Khó không nằm ở khuôn mà ở chỗ đọc đúng vai trò của từng người in trên sách, vì sách tiếng Việt dùng nhiều chữ cho những vai trò rất khác nhau: chủ biên, biên soạn, tuyển chọn, hiệu đính, biên tập.

Bài này giúp bạn phân biệt sách biên tập với sách nhiều tác giả, đưa mẫu cho toàn bộ cuốn sách biên tập, cho tuyển tập tác phẩm của một người do người khác biên soạn, và chỉ ra lúc nào nên dẫn cả cuốn, lúc nào nên dẫn riêng một chương. Tên người và tên sách trong mọi mẫu là giả định.

Sách biên tập khác sách nhiều tác giả ở chỗ nào

Sách biên tập, hay tuyển tập chuyên khảo, là cuốn sách gồm nhiều chương do những người khác nhau viết, mỗi chương ghi tên người viết riêng, còn một hoặc vài người đứng ra mời viết, chọn bài, sắp xếp và viết lời giới thiệu. Người đó là người biên tập theo nghĩa của APA. Họ chịu trách nhiệm về cả cuốn, nhưng không phải tác giả của từng chương.

Sách nhiều tác giả thì khác: cả nhóm cùng viết một văn bản liền mạch, các chương không tách người viết. Lúc đó mọi người là đồng tác giả, ghi theo khuôn nhiều tác giả. Dấu hiệu dễ nhận nhất là mục lục. Nếu mục lục ghi tên người viết bên cạnh mỗi chương, gần như chắc chắn đó là sách biên tập. Nếu mục lục chỉ có tên chương, đó là sách tác giả viết chung.

Ở Việt Nam, chữ “Chủ biên” xuất hiện ở cả hai loại. Trong giáo trình và sách chuyên khảo, chủ biên thường là người viết chính và chịu trách nhiệm chung, các thành viên còn lại là đồng tác giả. Trong kỷ yếu, tuyển tập hội thảo hay sách chuyên đề nhiều chương độc lập, chủ biên đúng là người biên tập. Vì thế bạn đừng dựa vào chữ “Chủ biên” để quyết định; hãy mở mục lục và xem cách chia chương.

Phân định đúng ngay từ đầu quan trọng vì nó quyết định cả mục trong danh mục lẫn trích dẫn trong bài. Ghi sách biên tập như sách tác giả viết chung thì người đọc tưởng người biên tập viết mọi chương. Ghi ngược lại thì bạn bỏ mất tên người thật sự viết đoạn bạn dẫn.

Mẫu cho toàn bộ một cuốn sách biên tập

Khuôn: Họ, A. A. (Ed.). (Năm). Tên sách: Phụ đề. Nhà xuất bản. Chữ viết tắt vai trò nằm trong ngoặc đơn, sau tên người biên tập và trước năm; mỗi ngoặc kết thúc bằng dấu chấm.

Ví dụ giả định một người biên tập: Đặng, Q. H. (Ed.). (2021). Du lịch cộng đồng ở vùng cao: Kinh nghiệm từ các bản làng. Nhà xuất bản Văn hoá P. Hai người biên tập trở lên dùng “Eds.”: Lý, T. N., & Mai, V. S. (Eds.). (2019). Giáo dục hoà nhập: Lý thuyết và thực hành lớp học. Nhà xuất bản Đại học Q.

Trong bài tiếng Việt, nhiều trường dùng “(Chủ biên)” thay cho “(Ed.)” và “(Eds.)”, vì tiếng Việt không phân biệt số ít, số nhiều. Mẫu giả định: Đặng, Q. H. (Chủ biên). (2021). Du lịch cộng đồng ở vùng cao: Kinh nghiệm từ các bản làng. Nhà xuất bản Văn hoá P. Một số trường dùng “(Biên tập)” hoặc viết tắt “(cb.)”. Cách nào cũng được nếu khớp mẫu của trường và nhất quán trong cả danh mục.

Nếu bài viết bằng tiếng Việt nhưng có cả nguồn tiếng Anh, bạn có hai lựa chọn: giữ “Ed.” cho nguồn tiếng Anh và “Chủ biên” cho nguồn tiếng Việt, hoặc dùng một chữ cho mọi nguồn. Nhiều trường chọn cách thứ nhất, vì mỗi mục giữ ngôn ngữ của chính nguồn đó. Không có quy tắc chung cho mọi trường, nên đây là câu nên hỏi người hướng dẫn trước khi làm danh mục dài.

Trong bài, chữ chỉ vai trò không xuất hiện: cuốn trên được dẫn là (Đặng, 2021) và (Lý & Mai, 2019), giống hệt sách do tác giả viết.

Đọc đúng vai trò từ những chữ in trên sách tiếng Việt

Bảng dưới gom các chữ thường gặp trên trang tên sách tiếng Việt và vị trí tương ứng trong khuôn APA. Đây là cách xử lý phổ biến, không phải quy định riêng của cẩm nang cho sách Việt; trường hợp lưng chừng nên đối chiếu quy định của khoa.

Chữ in trên sáchThường có nghĩa làĐặt ở đâu trong mục APA
Chủ biên, các chương không ghi người viết riêngNgười viết chính của sách viết chungVị trí tác giả, cùng các đồng tác giả nếu có
Chủ biên, mỗi chương có người viết riêngNgười biên tập tuyển tậpVị trí tác giả kèm (Ed.) hoặc (Chủ biên) khi dẫn cả cuốn
Biên soạnTuỳ sách: người viết, hoặc người gom và sắp xếp tài liệuViết thì là tác giả; gom tác phẩm của người khác thì là người biên tập
Tuyển chọn, giới thiệuNgười chọn và giới thiệu tác phẩm của người khácSau tên sách, trong ngoặc, khi tác giả gốc đã xác định
Hiệu đínhNgười soát lại bản dịch hoặc bản thảoThường không ghi; một số trường cho ghi cạnh người dịch
Biên tập viên của nhà xuất bảnNgười làm nghiệp vụ xuất bảnKhông ghi

Dòng cuối là chỗ nhiều người nhầm nhất. Trang bản quyền của sách Việt Nam gần như luôn có dòng “Biên tập:” kèm tên một hoặc vài biên tập viên của nhà xuất bản. Đó là người làm nghề tại nhà xuất bản, không phải người biên tập nội dung theo nghĩa APA, nên không đưa vào danh mục.

Tuyển tập của một tác giả do người khác biên soạn

Có một loại sách hay gặp trong ngành văn học, lịch sử và triết học: tuyển tập hoặc toàn tập tác phẩm của một người, do người khác sưu tầm, chọn lọc, chú thích. Ở đây tác giả gốc vẫn đứng ở vị trí tác giả, còn người biên soạn ghi trong ngoặc sau tên sách.

Khuôn: Họ tác giả, A. A. (Năm). Tên sách (B. B. Họ người biên tập, Ed.). Nhà xuất bản. Chú ý thứ tự trong ngoặc: chữ cái đầu đứng trước, họ đứng sau, rồi dấu phẩy và “Ed.”. Đây là một trong vài chỗ APA đặt chữ cái đầu trước họ, cùng với tên người biên tập trong mục chương sách và tên người dịch.

Ví dụ giả định: Hồ, T. V. (2018). Tản văn chọn lọc (M. K. Trịnh, Ed.). Nhà xuất bản Văn học R. Bản tiếng Việt theo cách Việt hoá của nhiều trường: Hồ, T. V. (2018). Tản văn chọn lọc (Trịnh M. K., Tuyển chọn). Nhà xuất bản Văn học R. Cách viết tên người biên soạn trong ngoặc chịu ảnh hưởng trực tiếp của quy định tên tác giả Việt mà trường bạn áp dụng, nên đối chiếu mẫu của trường trước khi chép hàng loạt.

Nếu tác phẩm trong tuyển tập đã in lần đầu từ nhiều năm trước, bạn có thể phải ghi thêm năm xuất bản gốc ở cuối mục và trích trong bài với hai năm. Quy tắc này giống hệt sách dịch và sách in lại, được hướng dẫn kỹ ở bài sách dịch trong danh mục này.

Dẫn cả cuốn hay dẫn từng chương: chọn theo chỗ bạn dùng

Dùng ý của một chương có người viết riêng. Dẫn chương đó, với người viết chương là tác giả. Đây là trường hợp phổ biến nhất trong luận văn, vì bạn thường chỉ cần một hai chương trong một tuyển tập dày.

Nói về cuốn sách như một tổng thể. Ví dụ bạn viết rằng một tuyển tập đã tập hợp các nghiên cứu về du lịch cộng đồng. Lúc đó dẫn cả cuốn, với người biên tập làm tác giả.

Dùng lời giới thiệu do người biên tập viết. Lời giới thiệu có tên người viết, có số trang riêng, nên có thể dẫn như một chương. Nếu không ghi người viết, dẫn cả cuốn.

Dùng nhiều chương của cùng một cuốn. Mỗi chương thành một mục riêng trong danh mục. Bạn không cần thêm mục cho cả cuốn, trừ khi bài còn dẫn cả cuốn ở chỗ khác.

Không chắc chương có người viết riêng hay không. Xem trang đầu chương và mục lục. Có sách chỉ ghi tên người viết ở cuối chương hoặc trong phần giới thiệu các tác giả; thông tin đó vẫn đủ để dẫn chương.

Người hướng dẫn yêu cầu dẫn nguồn gốc của chương. Một số chương trong tuyển tập là bản in lại của bài báo đã đăng trước đó, lời nói đầu hoặc chú thích cuối chương sẽ ghi rõ. Nếu bạn tìm được bản gốc, nhiều người hướng dẫn muốn bạn đọc và dẫn bản gốc; nếu chỉ đọc bản trong tuyển tập, dẫn đúng bản bạn đọc và ghi thêm thông tin công trình gốc theo quy tắc in lại.

Trích trong bài và các lỗi hay gặp

Trích trong bài cho sách biên tập không có gì đặc biệt, vì tên vai trò không đi vào ngoặc. Lỗi thường dồn vào danh mục. Những lỗi dưới đây xuất hiện nhiều trong tiểu luận và luận văn.

  • Ghi (Ed.) cho hai người biên tập; hai người trở lên phải là (Eds.).
  • Đặt (Ed.) sau năm, kiểu Đặng, Q. H. (2021) (Ed.); vị trí đúng là ngay sau tên, trước năm.
  • Đưa biên tập viên của nhà xuất bản vào danh mục như người biên tập nội dung.
  • Dẫn cả cuốn nhưng lại trích nguyên văn một câu trong một chương có người viết riêng; câu đó thuộc về người viết chương.
  • Ghi (Ed.) trong trích dẫn trong bài, kiểu (Đặng, Ed., 2021); trong bài chỉ có họ và năm.
  • Trộn “(Chủ biên)”, “(cb.)” và “(Ed.)” cho các nguồn tiếng Việt trong cùng một danh mục.
  • Đổi người viết chính của giáo trình thành người biên tập chỉ vì sách in chữ “Chủ biên”.

Phần lớn những lỗi này không làm sai ý bài, nhưng chúng làm người chấm nghi ngờ bạn có thật sự cầm cuốn sách hay chỉ chép lại từ đâu đó. Một danh mục sạch là cách nhanh nhất để người đọc tin phần còn lại.

Câu hỏi thường gặp

Sách ghi “Chủ biên” rồi danh sách người tham gia, có phải ghi đủ những người tham gia?

Nếu các chương không ghi người viết riêng, đó là sách viết chung và mọi người đứng tên là đồng tác giả, ghi đủ theo thứ tự. Nếu mỗi chương có người viết riêng, bạn dẫn chương mình dùng, còn khi dẫn cả cuốn chỉ ghi người chủ biên kèm chữ chỉ vai trò.

Trong bài có cần ghi chữ “Chủ biên” khi trích dẫn không?

Không. Trích dẫn trong bài chỉ gồm họ người đứng tên và năm, ví dụ giả định (Đặng, 2021). Chữ chỉ vai trò chỉ xuất hiện trong danh mục tài liệu tham khảo, ngay sau tên người biên tập.

Một người biên tập ghi (Ed.) hay (Eds.)?

Một người là “(Ed.)”, từ hai người trở lên là “(Eds.)”. Với bài tiếng Việt dùng “(Chủ biên)” thì không phải phân biệt số ít, số nhiều, đó cũng là lý do nhiều trường chọn cách Việt hoá.

Biên tập viên ghi ở trang bản quyền có đưa vào danh mục không?

Không. Đó là biên tập viên nghiệp vụ của nhà xuất bản, phụ trách khâu xuất bản chứ không chịu trách nhiệm nội dung như người biên tập tuyển tập. Danh mục APA chỉ ghi người biên tập nội dung được in ở trang tên sách.

Dẫn hai chương trong cùng một tuyển tập thì danh mục có mấy mục?

Hai mục, mỗi mục ứng với một chương và mang tên người viết chương đó. Phần thông tin về cuốn sách lặp lại trong cả hai mục. Không cần thêm mục cho cả cuốn nếu bài không dẫn cả cuốn.

Sách ghi “Biên soạn” thì xếp người đó là tác giả hay người biên tập?

Tuỳ nội dung. Nếu người đó tự viết toàn bộ văn bản, họ là tác giả. Nếu họ gom, chọn và sắp xếp tác phẩm của người khác, họ đóng vai người biên tập. Đọc lời nói đầu thường thấy ngay câu trả lời.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138