Bộ sách nhiều tập được ghi theo APA 7 bằng số tập trong ngoặc sau tên sách: “(Vols. 1–4)” khi dẫn cả bộ, “(Vol. 2)” khi dẫn một tập không có tên riêng; nếu tập có tên riêng thì số tập và tên tập nối vào sau tên bộ, cùng in nghiêng. Năm cũng đi theo cách dẫn: cả bộ ra trong nhiều năm thì ghi khoảng năm, một tập thì ghi năm của tập đó.
Sách nhiều tập gặp nhiều trong ngành sử học, ngôn ngữ học, luật, y học và trong các bộ từ điển, bách khoa thư. Bài này phân biệt ba cách dẫn, đưa mẫu cho từng cách, cách ghi chương hoặc mục từ nằm trong một tập, và cách chuyển những chữ Tập, Quyển, Phần, thượng, hạ của sách tiếng Việt vào khuôn APA. Tên người và tên sách là giả định.
Ba cách dẫn một bộ sách nhiều tập
Câu hỏi đầu tiên là bạn dùng cả bộ hay chỉ một tập. Câu hỏi thứ hai là tập đó có tên riêng hay chỉ có số. Hai câu này cho ra ba khuôn khác nhau.
| Bạn dùng | Khuôn rút gọn | Năm ghi |
|---|---|---|
| Nhiều tập, nói về cả bộ | Tên bộ (Vols. 1–4). | Khoảng năm từ tập đầu tới tập cuối |
| Một tập chỉ có số | Tên bộ (Vol. 2). | Năm của tập đó |
| Một tập có tên riêng | Tên bộ: Vol. 2. Tên tập. | Năm của tập đó |
Trong bài tiếng Việt, nhiều trường thay “Vol.” bằng “Tập” và “Vols.” bằng “Tập” kèm khoảng số, ví dụ (Tập 1–4). Chữ viết tắt tiếng Anh vẫn được dùng ở một số trường; theo mẫu của khoa và giữ một cách.
Số tập viết bằng chữ số Ả Rập kể cả khi sách in số La Mã, theo hướng dẫn của cẩm nang; ngoại lệ là khi số La Mã là một phần của tên sách thì giữ nguyên. Chuyển như vậy giúp danh mục đọc thống nhất, nhất là khi bạn dẫn nhiều tập của các bộ khác nhau.
Dẫn cả bộ: khoảng tập và khoảng năm
Khi bạn dùng nhiều tập của cùng một bộ hoặc nói về cả bộ như một công trình, ghi một mục duy nhất. Khuôn: Họ, A. A. (Eds.). (Năm đầu–Năm cuối). Tên bộ (Vols. số đầu–số cuối). Nhà xuất bản. Ví dụ giả định: Kiều, M. T., & Lạc, H. V. (Eds.). (2015–2019). Lịch sử các làng nghề ven sông (Vols. 1–5). Nhà xuất bản Khoa học xã hội W.
Khoảng năm và khoảng tập dùng dấu gạch nối dài, không khoảng trắng. Nếu bộ sách vẫn đang ra, cẩm nang có cách ghi năm mở, nhưng với tiểu luận và luận văn, bạn nên dẫn từng tập đã ra thay vì cả bộ chưa hoàn thành, để thông tin không thay đổi sau khi bài nộp.
Trích trong bài cho cả bộ dùng khoảng năm: (Kiều & Lạc, 2015–2019). Dạng này dài nhưng chính xác; đừng rút còn năm đầu hay năm cuối vì người đọc sẽ tưởng bạn dẫn một tập.
Khi một bộ có cùng người biên tập hay cùng tác giả cho mọi tập, cách dẫn cả bộ gọn hơn nhiều so với ghi năm mục riêng. Nhưng nếu mỗi tập có người biên tập khác nhau, cách dẫn cả bộ làm mất tên những người đó. Trong trường hợp này, dẫn từng tập bạn dùng là cách ghi công đúng hơn.
Một lưu ý về phạm vi: nếu bạn chỉ dùng tập 2 và tập 4, không dẫn cả bộ với khoảng “Vols. 1–5”. Hoặc dẫn hai mục riêng cho hai tập, hoặc, nếu trường cho phép, ghi đúng những tập đã dùng. Danh mục phải phản ánh đúng phần bạn đọc.
Một tập chỉ có số, không có tên riêng
Nhiều bộ sách đặt tên chung cho cả bộ, mỗi tập chỉ phân biệt bằng số. Khi bạn dùng một tập, số tập đặt trong ngoặc ngay sau tên bộ, giống như vị trí của lần xuất bản. Ví dụ giả định: Kiều, M. T., & Lạc, H. V. (Eds.). (2017). Lịch sử các làng nghề ven sông (Vol. 3). Nhà xuất bản Khoa học xã hội W.
Năm là năm của tập 3, không phải khoảng năm của cả bộ. Trong bài: (Kiều & Lạc, 2017). Nếu bạn dùng cả tập 3 và tập 4, ra năm 2017 và 2018, danh mục có hai mục nằm cạnh nhau, phân biệt bằng năm và số tập.
Trường hợp hai tập ra cùng một năm thì trích trong bài sẽ trùng nhau: hai mục cùng tác giả, cùng năm. Lúc đó áp dụng quy tắc thêm chữ cái sau năm, 2017a và 2017b, theo thứ tự tên sách trong danh mục. Vì tên bộ giống nhau, nhiều người xếp theo số tập cho dễ theo dõi; quy tắc chi tiết cho cùng tác giả cùng năm nằm ở danh mục trích dẫn trong bài.
Khi tập vừa có số vừa có lần xuất bản, hai thông tin đứng chung ngoặc: (2nd ed., Vol. 3). Thứ tự này theo cẩm nang: lần xuất bản trước, số tập sau.
Một tập có tên riêng
Có những bộ sách mà mỗi tập mang một tên riêng mô tả nội dung, chẳng hạn tập 1 về thời kỳ đầu, tập 2 về giai đoạn sau. Khi dẫn một tập như vậy, APA 7 gộp tên bộ, số tập và tên tập thành một tên sách liền, in nghiêng toàn bộ: Tên bộ: Vol. 2. Tên tập.
Ví dụ giả định: Kiều, M. T., & Lạc, H. V. (Eds.). (2016). Lịch sử các làng nghề ven sông: Vol. 2. Nghề gốm và nghề dệt. Nhà xuất bản Khoa học xã hội W. Bản Việt hoá mà nhiều trường dùng: Lịch sử các làng nghề ven sông: Tập 2. Nghề gốm và nghề dệt. Sau tên bộ là dấu hai chấm, sau số tập là dấu chấm, chữ đầu tên tập viết hoa.
Điểm khác biệt với tập không có tên riêng là số tập không còn nằm trong ngoặc; nó trở thành một phần của tên sách. Người mới hay trộn hai cách, viết Nghề gốm và nghề dệt (Vol. 2), làm mất tên bộ và khiến người đọc không biết tập này thuộc bộ nào.
Nếu tập có tác giả riêng, khác với người biên tập cả bộ, thì tác giả tập đứng ở vị trí tác giả. Thông tin về bộ có thể phải ghi theo cách khác tuỳ quan hệ giữa tập và bộ. Khi gặp cấu trúc phức tạp như vậy, đối chiếu ví dụ tương ứng trong cẩm nang hoặc hỏi người hướng dẫn, thay vì tự ghép.
Chương hoặc mục từ nằm trong một tập
Sổ tay chuyên ngành và bách khoa thư nhiều tập thường gồm những chương hay mục từ có người viết riêng. Khi bạn dùng một chương, khuôn giống chương trong sách biên tập, chỉ thêm số tập vào ngoặc trang: Họ, A. A. (Năm). Tên chương. In B. B. Họ (Ed.), Tên bộ (Vol. 3, pp. 210–236). Nhà xuất bản.
Ví dụ giả định: Dương, Q. T. (2017). Kỹ thuật nung gốm bằng lò cóc. In M. T. Kiều & H. V. Lạc (Eds.), Lịch sử các làng nghề ven sông (Vol. 3, pp. 210–236). Nhà xuất bản Khoa học xã hội W. Trong bài: (Dương, 2017), thêm số trang khi trích nguyên văn.
Mục từ trong từ điển hay bách khoa thư có người viết ký tên được dẫn theo khuôn tương tự: tên mục từ ở vị trí tên chương, người viết mục từ ở vị trí tác giả. Mục từ không ký tên thì tên mục từ chuyển lên vị trí tác giả. Bách khoa thư trực tuyến được cập nhật liên tục có thêm ngày truy cập; phần đó thuộc danh mục nguồn số.
Lỗi hay gặp ở đây là đặt số tập ra một ngoặc riêng, kiểu (Vol. 3) (pp. 210–236). Cẩm nang gộp chúng trong một ngoặc, ngăn bằng dấu phẩy. Nếu sách còn có lần xuất bản, thứ tự trong ngoặc là lần xuất bản, số tập, rồi trang.
Đọc thông tin tập và bộ trên cuốn sách thật
Thông tin về bộ sách thường nằm rải rác: tên bộ trên bìa, số tập trên gáy, tên tập ở trang tên sách, năm của từng tập ở trang bản quyền. Bạn gom chúng theo thứ tự sau để không ghi lẫn giữa tập này với tập khác.
- Mở trang tên sách của tập bạn đang cầm. Ghi tên bộ, số tập và tên tập nếu có, đúng thứ tự in trên trang.
- Kiểm người đứng tên ở trang tên sách: cùng người biên tập với cả bộ, hay tập này có tác giả hoặc người biên tập riêng.
- Lật sang trang bản quyền để lấy năm của riêng tập này, không lấy năm in trên trang giới thiệu cả bộ ở cuối sách.
- Nếu định dẫn cả bộ, tìm năm của tập đầu và tập cuối, kiểm cả bộ đã ra đủ chưa bằng danh sách các tập thường in ở bìa sau hoặc trang cuối.
- Ghi vào bảng ghi chép mỗi tập một dòng riêng, kể cả khi sau này bạn quyết định dẫn cả bộ; tách trước gộp sau dễ hơn nhiều so với ngược lại.
Với bộ sách mượn ở thư viện, các tập có thể là những lần in khác nhau, thậm chí lần xuất bản khác nhau, vì thư viện bổ sung từng tập vào những thời điểm khác nhau. Đừng giả định mọi tập trên giá cùng một năm. Mỗi tập bạn cầm có trang bản quyền riêng, và đó là chỗ duy nhất đáng tin.
Nếu bạn dùng bản điện tử của một tập, thông tin tập thường nằm ở trang mô tả của nhà xuất bản hoặc trong tệp. Cách ghi giống bản in, thêm DOI nếu tập có.
Tập, Quyển, Phần, thượng – hạ: chuyển chữ của sách Việt
Tập. Tương đương “Vol.” trong khuôn APA. Bài tiếng Việt thường giữ chữ Tập; bài tiếng Anh dẫn sách Việt có thể dùng “Vol.”.
Quyển. Một số bộ sách dùng chữ Quyển thay Tập, đôi khi trong một tập lại chia nhiều quyển. Chép đúng chữ trên sách, theo thứ tự từ lớn đến nhỏ, ví dụ Tập 2, Quyển 1, theo mẫu của trường.
Quyển thượng, quyển hạ. Không chuyển thành số. Ghi đúng chữ thượng, hạ như sách in, vì người đọc sẽ tìm theo chữ đó trên gáy sách.
Phần. Nếu Phần là đơn vị nội dung bên trong một cuốn sách, không phải cuốn vật lý riêng, thì không ghi vào danh mục. Bạn chỉ rõ phần trong trích dẫn trong bài khi cần.
Số tập in bằng số La Mã. Chuyển sang chữ số Ả Rập theo khuyến nghị của cẩm nang, trừ khi số La Mã nằm trong tên sách.
Câu hỏi thường gặp
Dùng ba tập của một bộ năm tập thì nên dẫn cả bộ hay từng tập?
Nếu cả bộ có chung người biên tập và bạn dùng nhiều tập rải rác, dẫn từng tập cho rõ phần đã đọc là cách an toàn. Dẫn cả bộ phù hợp khi bạn nói về bộ sách như một công trình tổng thể.
Trích trong bài cho cả bộ có cần ghi số tập không?
Không. Trích trong bài chỉ có tác giả hoặc người biên tập và năm, với cả bộ là khoảng năm. Số tập nằm trong danh mục. Khi trích nguyên văn, bạn ghi thêm tập và trang theo mẫu của trường để người đọc tìm được câu.
Bài tiếng Việt ghi “Vol. 2” hay “Tập 2”?
Nhiều trường dùng “Tập 2” cho bài tiếng Việt, một số giữ “Vol. 2”. Không có cách đúng tuyệt đối ngoài mẫu trình bày của trường; điều quan trọng là mọi sách nhiều tập trong danh mục cùng một cách.
Hai tập cùng ra một năm thì trích trong bài thế nào?
Thêm chữ cái a, b sau năm cho cả trích trong bài lẫn danh mục, ví dụ giả định (Kiều & Lạc, 2017a) và (Kiều & Lạc, 2017b). Thứ tự chữ cái theo thứ tự hai mục trong danh mục.
Tập có tên riêng thì tên tập có in nghiêng không?
Có. Theo APA 7, tên bộ, số tập và tên tập gộp thành một tên sách liền và in nghiêng toàn bộ. Số tập lúc này không đặt trong ngoặc mà nằm giữa tên bộ và tên tập.
Bộ sách chưa ra hết các tập thì dẫn thế nào?
Với tiểu luận và luận văn, cách gọn nhất là dẫn từng tập đã ra mà bạn dùng, mỗi tập một năm. Cẩm nang có cách ghi khoảng năm còn mở cho bộ đang xuất bản; nếu cần dùng, đối chiếu ví dụ trong cẩm nang.