VienDan.comViện Dẫn
Lập danh mục tài liệu tham khảo

Tài liệu tham khảo tiếng Việt và tiếng nước ngoài: tách nhóm hay gộp một danh sách

Khi nào tách tài liệu tiếng Việt và tiếng nước ngoài, khi nào gộp một danh sách theo APA; cách ghi tiêu đề dịch, sách dịch và nguồn song ngữ cho nhất quán.

Two students in a Hue university reading room comparing a stack of Vietnamese and imported books on a shared desk, seen from behind, warm afternoon light

Có hai cách đang cùng được dùng: gộp mọi tài liệu vào một danh sách xếp theo vần, đúng như cẩm nang APA 7, hoặc tách thành nhóm tài liệu tiếng Việt và nhóm tài liệu tiếng nước ngoài, cách quen dùng trong quy định trình bày luận văn của nhiều trường Việt Nam. Không có cách nào sai về bản chất; sai là khi bài của bạn đi ngược quy định của nơi nhận bài hoặc trộn hai cách trong cùng một danh mục.

Bài này giúp bạn quyết định nhanh dựa trên loại bài đang viết, rồi xử lý các ca khó đi kèm: bài báo tiếng Anh của tác giả Việt, sách dịch, tài liệu song ngữ, tiêu đề tiếng Việt khi bài viết bằng tiếng Anh. Các mẫu trong bài đều là ví dụ giả định.

Quyết định nhanh theo loại bài

Câu trả lời phụ thuộc vào ai đọc và ai chấm bài. Bảng dưới là điểm khởi đầu; quy định cụ thể của trường, khoa hoặc tạp chí luôn đứng trên bảng này.

Loại bàiCách thường gặpViệc cần làm trước
Luận văn, luận án ở trường Việt NamTách theo ngôn ngữ, tiếng Việt trướcĐọc quy định trình bày của trường và mẫu luận văn của khoa
Khoá luận, đồ án tốt nghiệpTheo hướng dẫn của khoa, thường giống luận vănXin một khoá luận đạt yêu cầu năm trước để đối chiếu
Tiểu luận, bài tập lớnTheo giảng viên; nhiều người chấp nhận một danh sách APAHỏi thẳng giảng viên ở buổi giao đề
Bài báo tạp chí trong nướcTheo thể lệ của tạp chíĐọc mục hướng dẫn tác giả, xem một số đã in
Bài báo, kỷ yếu quốc tếMột danh sách theo kiểu tạp chí quy địnhChuẩn bị bản dịch tiêu đề cho nguồn tiếng Việt
Chương trình liên kết, giảng dạy bằng tiếng AnhThường một danh sách APA hoặc HarvardĐọc tài liệu hướng dẫn học thuật của chương trình

Khi không có quy định nào, lựa chọn hợp lý là đi theo cẩm nang của kiểu trích dẫn mà bạn dùng. Với APA, điều đó có nghĩa là một danh sách duy nhất. Lý do rất thực tế: người đọc thấy (Trần, 2021) trong bài thì lật xuống tìm ở vần T, không phải đoán xem nguồn đó nằm ở nhóm ngôn ngữ nào.

Vì sao nhiều trường trong nước tách nhóm theo ngôn ngữ

Quy ước tách tài liệu theo từng ngôn ngữ có từ quy định trình bày luận văn, luận án đã dùng nhiều năm ở trong nước, khi danh mục của một luận án thường có tài liệu tiếng Việt, tiếng Nga, tiếng Pháp, tiếng Anh và tiếng Trung đứng cạnh nhau. Nhóm theo ngôn ngữ giúp hội đồng thấy ngay luận văn dựa vào nguồn trong nước hay nguồn quốc tế, và giúp người đọc chỉ biết một ngoại ngữ tìm nhanh phần mình đọc được.

Đi kèm với cách tách nhóm thường là mấy yêu cầu quen thuộc: giữ nguyên ngôn ngữ gốc của tài liệu, không phiên âm và không dịch tên tài liệu nước ngoài; tài liệu tiếng Việt xếp theo tên tác giả và giữ nguyên họ tên; tài liệu nước ngoài xếp theo họ; đánh số thứ tự liên tục từ đầu tới cuối danh mục, qua mọi nhóm. Các yêu cầu này khác nhau ở từng trường, vì vậy khi viết, cách đúng là mở văn bản quy định của chính trường mình ra đọc, không chép theo một luận văn tải về từ nơi khác.

Cần hiểu rằng tách nhóm chỉ là cách trình bày danh mục; nó không làm thay đổi cách trích trong bài. Nếu trường dùng trích dẫn kiểu tác giả – năm thì trong bài vẫn ghi (Nguyễn Văn A, 2020) hoặc (Smith, 2019); nếu trường dùng số trong ngoặc vuông thì số đó chính là số thứ tự liên tục của danh mục.

Gộp một danh sách theo APA: những gì thay đổi

Mọi nguồn chung một thứ tự vần. Bài tiếng Anh của Smith, sách tiếng Việt của Trần Thị B và báo cáo tiếng Pháp của một viện cùng xếp theo vần của phần đứng ở vị trí tác giả. Không có tiêu đề nhóm, không có khoảng cách tách nhóm.

Tên tác giả Việt phải theo một cách thống nhất. Nếu đảo thành “Trần, T. B.” thì mọi tên Việt đều đảo; nếu giữ “Trần Thị B” thì phải nói rõ cách xếp và giữ suốt. Gộp danh sách làm lộ ngay sự thiếu nhất quán này, vì tên Việt và tên nước ngoài đứng sát nhau.

Tiêu đề không phải tiếng của bài cần bản dịch. Theo APA 7, khi tài liệu viết bằng ngôn ngữ khác với ngôn ngữ của bài, bạn giữ tiêu đề gốc rồi thêm bản dịch tiêu đề trong ngoặc vuông ngay sau đó. Bài viết bằng tiếng Việt trích nguồn tiếng Anh thì nhiều trường không đòi dịch, nhưng bài viết bằng tiếng Anh trích nguồn tiếng Việt thì gần như luôn cần.

Chữ có dấu vẫn phải giữ. Không bỏ dấu tiếng Việt cho “đồng bộ” với tên nước ngoài. Tên tác giả, tên tạp chí, tên nhà xuất bản tiếng Việt giữ đúng dấu như trên tài liệu gốc; bỏ dấu là làm sai thông tin nguồn và khiến người đọc khó tra lại.

Hình dạng một danh mục tách nhóm (ví dụ giả định)

Để dễ hình dung, dưới đây là khung một danh mục luận văn tách theo ngôn ngữ, đánh số liên tục, tên tác giả Việt giữ nguyên và xếp theo tên. Mọi tác giả, tên sách, tên tạp chí đều là ví dụ giả định, chỉ để thấy bố cục:

  • Dòng tiêu đề nhóm “Tài liệu tiếng Việt”, không đánh số, không in nghiêng.
  • 1. Trần Thị B (2021), Quản trị chuỗi cung ứng nông sản, Nhà xuất bản Y, Hà Nội. Mục này xếp ở vần B vì tên là B.
  • 2. Lê Minh C (2022), “Hiệu quả của mô hình hợp tác xã kiểu mới”, Tạp chí Khoa học X, 15(3), tr. 45–60. Mục này xếp ở vần C.
  • Dòng tiêu đề nhóm “Tài liệu tiếng Anh”.
  • 3. Harper, L. (2019), tiêu đề sách in nghiêng, nhà xuất bản. Từ đây xếp theo họ: H trước S.
  • 4. Smith, J., & Cole, M. (2020), tiêu đề bài báo, tên tạp chí in nghiêng, tập, số, trang.

Khung này cố ý dùng dấu phẩy ngăn cách và chữ “tr.” cho số trang, vì đó là kiểu nhiều quy định trong nước đang dùng; nó không phải APA nguyên bản, nơi năm đặt trong ngoặc rồi chấm và không có “tr.” cho bài báo. Điều cần rút ra không phải chọn kiểu nào mà là: số chạy liên tục qua hai nhóm, mỗi nhóm có quy luật xếp riêng, và kiểu dấu câu thống nhất từ mục đầu tới mục cuối. Nếu trường bạn ban hành mẫu cụ thể, chép đúng mẫu đó thay cho khung này.

Danh sách gộp có nguồn khác ngôn ngữ bài: xếp theo chữ gốc, không theo bản dịch

Khi bài viết bằng tiếng Anh mà danh sách gộp có nguồn tiếng Việt, mỗi nguồn tiếng Việt thường kèm bản dịch tiêu đề trong ngoặc vuông theo APA 7. Cách ghi chi tiết cho ca này, gồm giữ dấu và dịch tiêu đề, có ở bài riêng trong danh mục nguồn đặc thù Việt Nam của trang. Ở đây chỉ bàn chuyện nó ảnh hưởng thế nào tới thứ tự và hình dạng của danh sách.

Thứ tự luôn theo phần đứng ở vị trí tác giả, tức họ tác giả gốc như trên tài liệu, không theo bản dịch. Với mục không có tác giả, tiêu đề được đưa lên đầu, và khi đó xếp theo chữ có nghĩa đầu tiên của tiêu đề gốc. Một bài báo tiếng Việt không tác giả mở đầu bằng chữ “Hiệu quả” nằm ở vần H dù bản dịch tiếng Anh bắt đầu bằng một chữ cái khác. Nếu xếp theo bản dịch, người đọc tra từ trích trong bài, vốn dùng chữ gốc, sẽ không tìm thấy.

Chữ có dấu trong một danh sách gộp tiếng Anh thường được xếp như chữ cái gốc không dấu, khác với cách xếp theo bảng chữ cái tiếng Việt trong danh mục tiếng Việt; tạp chí có quy định riêng thì theo tạp chí: Đặng xếp gần Dang, Lê xếp ở vần L. Đây là chỗ sắp xếp tự động dễ lệch nhất, vì phần mềm có thể đặt chữ có dấu ra sau cùng bảng chữ cái. Một danh sách gộp có nhiều tên Việt nên được đọc lại riêng một lượt chỉ để kiểm vị trí các tên có dấu.

Các ca dễ xếp nhầm nhóm

Khi danh mục tách theo ngôn ngữ, câu hỏi thường gặp là một nguồn cụ thể thuộc nhóm nào. Nguyên tắc chung: xếp theo ngôn ngữ của chính tài liệu bạn đã đọc, không theo quốc tịch tác giả. Một số ca cụ thể:

  • Bài báo tiếng Anh của tác giả Việt đăng ở tạp chí nước ngoài: thuộc nhóm tiếng nước ngoài, tên tác giả ghi như trên bài báo, thường đã bỏ dấu và đảo họ.
  • Bài báo tiếng Việt có tóm tắt tiếng Anh: thuộc nhóm tiếng Việt, vì phần bạn đọc và trích là toàn văn tiếng Việt.
  • Sách nước ngoài đã dịch sang tiếng Việt mà bạn đọc bản dịch: thuộc nhóm tiếng Việt, ghi tên tác giả gốc và ghi người dịch; nếu bạn đọc bản gốc thì ghi bản gốc và xếp ở nhóm ngoại ngữ.
  • Tài liệu song ngữ, chẳng hạn báo cáo in cả tiếng Việt và tiếng Anh: chọn ngôn ngữ của phần bạn thật sự trích và ghi theo phần đó.
  • Văn bản pháp luật Việt Nam bản dịch tiếng Anh không chính thức: nếu bài viết bằng tiếng Việt thì trích bản tiếng Việt gốc; bản dịch không chính thức chỉ nên dùng khi bạn không đọc được bản gốc và ghi rõ đó là bản dịch.
  • Tên tác giả Trung, Nhật, Hàn viết bằng chữ Latin trong bài tiếng Anh: thuộc nhóm tiếng Anh; nếu bạn đọc tài liệu bằng chữ gốc thì xếp theo nhóm ngôn ngữ đó nếu trường yêu cầu.

Một sách dịch đặt ở nhóm tiếng Việt nhưng tác giả là người nước ngoài sẽ được xếp theo họ hay theo tên? Phần lớn quy định trong nước xếp tác giả nước ngoài theo họ ngay cả khi nằm trong nhóm tiếng Việt. Khi văn bản của trường không nói, hãy chọn một cách, ghi lại để áp dụng cho mọi sách dịch khác.

Chuyển một danh mục đã tách nhóm thành một danh sách và ngược lại

Việc này hay xảy ra khi bạn rút một chương luận văn thành bài báo, hoặc khi giảng viên yêu cầu sửa lại cách trình bày ở bản cuối. Làm theo trình tự để không làm rơi nguồn:

  1. Đếm tổng số mục trước khi chuyển và ghi lại con số đó.
  2. Thống nhất cách ghi tên tác giả Việt theo đích cần chuyển: đảo họ với chữ viết tắt, hoặc giữ nguyên họ tên.
  3. Với đích là bài tiếng Anh, thêm bản dịch tiêu đề trong ngoặc vuông cho từng nguồn tiếng Việt.
  4. Xoá tiêu đề nhóm và số thứ tự cũ nếu đích không dùng chúng, rồi xếp lại toàn bộ theo vần, hoặc ngược lại tách nhóm rồi xếp vần trong từng nhóm.
  5. Đếm lại số mục sau khi chuyển; con số phải bằng lúc đầu.
  6. Đọc lướt trích trong bài để chắc rằng cách ghi tên tác giả Việt trong ngoặc khớp với danh mục mới, ví dụ (Trần, 2021) hay (Trần Thị B, 2021).

Bước cuối hay bị quên nhất. Danh mục chuyển xong nhìn rất gọn, nhưng nếu trong bài vẫn còn (Trần Thị B, 2021) trong khi danh mục ghi “Trần, T. B.” thì người đọc sẽ phải đoán. Hai phần phải nói cùng một cách.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn viết bằng tiếng Việt có cần dịch tiêu đề tài liệu tiếng Anh sang tiếng Việt không?

Phần lớn quy định trong nước yêu cầu giữ nguyên tiêu đề gốc và không dịch, vì người đọc luận văn ở trình độ sau đại học được coi là đọc được ngoại ngữ đó. Nếu trường có yêu cầu khác, chẳng hạn dịch tiêu đề tiếng Nga hay tiếng Trung để hội đồng dễ theo dõi, hãy làm theo văn bản của trường.

Trong nhóm tài liệu tiếng Việt, sách dịch đặt ở đâu so với sách viết bằng tiếng Việt?

Sách dịch đặt chung trong nhóm tiếng Việt, xen vào theo vần, không tách thành nhóm riêng. Điểm khác là vị trí tác giả là người viết gốc, còn người dịch được ghi ở phần sau theo kiểu trích dẫn đang dùng. Chi tiết mẫu ghi sách dịch có ở danh mục APA cho sách của trang.

Danh mục chỉ có hai, ba tài liệu nước ngoài thì có cần tách nhóm không?

Nếu quy định trường yêu cầu tách thì vẫn tách, dù nhóm chỉ có hai mục. Nếu không có quy định, một danh sách duy nhất theo cẩm nang của kiểu trích dẫn đang dùng là gọn và dễ tra hơn. Quyết định dựa vào quy định, không dựa vào số lượng.

Có được viết tiêu đề tiếng Việt không dấu trong bài báo gửi tạp chí nước ngoài không?

Nên giữ dấu nếu hệ thống của tạp chí hiển thị được, vì đó là tiêu đề đúng của tài liệu. Một số tạp chí yêu cầu chuyển sang chữ Latin không dấu hoặc chỉ dùng bản dịch; khi đó làm theo hướng dẫn tác giả của tạp chí và giữ nhất quán cho mọi nguồn tiếng Việt.

Tên tác giả Việt trên bài tiếng Anh đã bỏ dấu, khi trích trong luận văn tiếng Việt có nên thêm dấu lại không?

Ghi tên đúng như trên tài liệu bạn trích, vì đó là cách người khác tìm ra bài. Nếu tác giả in tên không dấu trên bài tiếng Anh thì danh mục cũng ghi không dấu cho mục đó, kể cả khi cùng người ấy có bài tiếng Việt ghi tên có dấu ở nhóm khác.

Thứ tự các nhóm ngôn ngữ đặt thế nào khi có cả tiếng Anh, tiếng Pháp và tiếng Trung?

Thông lệ quen gặp là tiếng Việt đứng trước, sau đó các ngoại ngữ, và nhiều quy định liệt kê sẵn thứ tự các ngôn ngữ. Nếu văn bản của trường không nói, hãy hỏi người hướng dẫn và áp dụng một thứ tự cho cả luận văn, kể cả trong danh mục ở bản nộp thư viện.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138