Trên cổng thông tin của cơ quan hay trường học, mỗi loại nội dung ghi theo một mẫu APA 7 khác nhau: trang giới thiệu, hướng dẫn, hỏi đáp và bài tin của cơ quan ghi theo mẫu trang web; thông cáo báo chí thêm nhãn [Press release]; tệp báo cáo, cẩm nang tải về ghi theo mẫu báo cáo; văn bản có số hiệu ghi theo mẫu văn bản. Việc đầu tiên vì thế không phải chép thông tin mà là nhận ra mình đang trích loại nào.
Sinh viên hay ghi mọi thứ lấy từ cổng của một bộ hay một trường thành “trang web của bộ”, “trang web của trường”. Bài này giúp bạn phân loại trước khi ghi, có mẫu cho từng loại và quy trình lấy thông tin ngay lúc đọc. Tên cơ quan, tài liệu trong mẫu là ví dụ giả định. Chuyện chọn đơn vị nào đứng tên tác giả và viết tắt tên tổ chức có bài riêng ở danh mục tên tác giả của Viện Dẫn; văn bản pháp luật, báo cáo bộ ngành và niên giám thống kê nằm ở danh mục nguồn đặc thù Việt Nam.
Một cổng thông tin, nhiều loại tài liệu
Cổng thông tin của một bộ, một sở hay một trường đại học giống một toà nhà nhiều phòng: có phòng tin tức, phòng văn bản, phòng thủ tục, phòng hỏi đáp, kho tài liệu tải về. Mỗi phòng chứa một loại tài liệu có “danh tính” riêng trong hệ thống trích dẫn. APA 7 dặn rõ: nếu nội dung trên mạng thuộc một loại cụ thể hơn, ghi theo loại đó; mẫu trang web chỉ dùng khi không loại nào khớp.
Ghi sai loại kéo theo sai kiểu chữ và sai thành phần. Một tệp báo cáo mà ghi như trang web sẽ thiếu số hiệu báo cáo; một thông cáo mà ghi như trang web sẽ thiếu nhãn cho người đọc biết đây là lời tự công bố của tổ chức; một văn bản có số hiệu mà ghi như trang web sẽ làm người đọc không tra được văn bản.
Phần tác giả của gần như mọi tài liệu trên cổng là tác giả nhóm: tổ chức hoặc đơn vị trực thuộc biên soạn. Ở bài này chỉ cần nhớ một điều: khi tác giả trùng tên trang, khối nguồn bỏ tên trang và chỉ còn URL. Các tình huống khó hơn như chọn cấp bộ hay cấp cục, viết tắt tên dài, tên cơ quan đã đổi sau sắp xếp, hãy đọc bài về tác giả là cơ quan, tổ chức.
Nhận diện loại tài liệu bằng dấu hiệu trên trang
Bảng dưới gom các loại hay gặp trên cổng thông tin, dấu hiệu để nhận ra và mẫu nên dùng.
| Loại | Dấu hiệu trên trang | Ghi theo mẫu |
|---|---|---|
| Trang giới thiệu, trang hướng dẫn, trang thủ tục | Có tiêu đề, nội dung giải thích, có thể có ngày cập nhật, không có số hiệu | Trang web, tiêu đề in nghiêng |
| Bài tin, bài sự kiện của cơ quan | Có ngày đăng, đôi khi có tên người viết hoặc “Ban biên tập” | Trang web (cổng không phải là một tờ báo) |
| Thông cáo báo chí | Ghi rõ “thông cáo”, thường có mục liên hệ báo chí | Trang web kèm nhãn [Press release] |
| Trang hỏi đáp | Danh sách câu hỏi và câu trả lời, có thể có ngày trả lời | Trang web, định vị bằng tên câu hỏi hoặc số đoạn |
| Tệp báo cáo, cẩm nang, sách hướng dẫn | Tệp riêng có tên, năm, đôi khi có số hiệu hay mã số | Báo cáo, tên in nghiêng, số hiệu trong ngoặc đơn |
| Văn bản có số hiệu, ngày ban hành, người ký | Số hiệu dạng số/năm/ký hiệu, trích yếu | Mẫu văn bản (danh mục nguồn đặc thù Việt Nam) |
| Cổng là cơ quan báo chí có tên báo | Trang tự giới thiệu là báo điện tử, có tổng biên tập | Bài báo, tên báo in nghiêng |
Hàng thứ hai hay gây tranh luận. Cổng thông tin của một cơ quan không phải là một tờ báo, nên bài tin trên đó thường ghi theo mẫu trang web với tiêu đề in nghiêng. Chỉ khi chính cổng đó là một cơ quan báo chí, tức một tờ báo điện tử, mới dùng mẫu bài báo. Nếu khoa có quy định khác, theo khoa.
Bài tin và trang hướng dẫn: chọn ngày và tiêu đề cho đúng
Bài tin trên cổng cơ quan thường có ngày đăng rõ ràng; ghi đủ năm, tháng, ngày. Nếu bài ghi tên người viết, người viết là tác giả; nếu chỉ ghi “Ban biên tập” hay tên phòng truyền thông, lấy đơn vị đó; nếu không ghi gì, lấy tên cơ quan sở hữu cổng. Tiêu đề bài tin trên cổng thường dài và nhiều chữ hoa; chép đúng chữ, chuyển sang kiểu viết hoa câu nếu danh mục bằng tiếng Anh.
Trang hướng dẫn thủ tục thì khác: chúng được sửa mỗi khi quy trình đổi và thường có dòng “cập nhật ngày”. Lấy ngày cập nhật đó. Nếu trang không ghi ngày nào, dùng n.d. và cân nhắc thêm ngày truy cập, vì nội dung hướng dẫn thủ tục đúng là loại thay đổi theo thời gian. Với thủ tục, hãy nhớ trang hướng dẫn chỉ diễn giải; căn cứ chính thức là văn bản quy định thủ tục đó.
Một chi tiết nhỏ mà người chấm hay để ý: nhiều cổng hiển thị ngày theo dạng ngày/tháng/năm kèm giờ đăng. Giờ đăng không đưa vào danh mục. Năm bản quyền ở chân trang cũng không phải ngày của bài.
Thông cáo, trang hỏi đáp và những trang con khác
Ví dụ giả định cho từng kiểu trang con; chữ “URL” là chỗ dán địa chỉ đầy đủ.
- Thông cáo báo chí: APA 7 dùng nhãn “[Press release]” sau tiêu đề. Ví dụ: Hiệp hội Ngành nghề X. (2025, ngày 2 tháng 6). Hiệp hội công bố bộ tiêu chí đào tạo thực hành mới [Thông cáo báo chí]. URL. Bài tiếng Việt nhiều trường cho dịch nhãn sang tiếng Việt.
- Trang hỏi đáp: tiêu đề là tên trang hỏi đáp; khi trích nguyên văn một câu trả lời, định vị bằng tên câu hỏi hoặc số đoạn thay số trang, ví dụ (Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Z, 2025, mục Hồ sơ dự tuyển gồm những gì).
- Trang tin nội bộ của khoa: ghi như bài tin; nếu khoa có trang con riêng nằm trong cổng của trường, tên trang ở khối nguồn là tên cổng của trường.
- Trang chuyên đề, trang tổng hợp chủ đề: thường được cập nhật định kỳ, ghi ngày cập nhật mới nhất hoặc n.d. kèm ngày truy cập.
- Trang danh sách, thông báo kết quả: danh sách trúng tuyển, danh sách nhận học bổng chứa tên người thật; tránh trích, và không bao giờ chép danh sách tên cá nhân vào bài.
Câu trả lời trên trang hỏi đáp của cơ quan là lời giải thích, không phải văn bản có giá trị pháp lý. Dẫn nó khi bạn cần cho thấy cơ quan hướng dẫn thế nào; còn khi lập luận về quy định, tìm và trích văn bản gốc mà câu trả lời viện dẫn.
Tệp tải về: báo cáo, cẩm nang, biểu mẫu, bài trình bày
Tệp báo cáo có tên và năm. Ghi theo mẫu báo cáo: Tác giả. (Năm). Tên báo cáo (Số hiệu nếu có). Nhà xuất bản nếu khác tác giả. URL. URL trỏ tới tệp hoặc trang chứa tệp; nếu địa chỉ tệp dài và có tham số tạm thời, dùng địa chỉ trang chứa tệp.
Cẩm nang, sách hướng dẫn. Nếu có nhà xuất bản và mã số sách, ghi như sách; nếu chỉ là tài liệu do cơ quan tự phát hành, ghi như báo cáo. Ghi lần xuất bản hay phiên bản nếu tài liệu có, ví dụ (tái bản lần 2).
Biểu mẫu, mẫu đơn. Hiếm khi cần trích trong bài học thuật. Nếu phân tích chính biểu mẫu, ghi tên biểu mẫu in nghiêng, nhãn mô tả trong ngoặc vuông như [Biểu mẫu], cơ quan ban hành và URL; nếu biểu mẫu kèm theo một văn bản có số hiệu, trích văn bản.
Bài trình bày tại hội nghị đăng trên cổng. Tệp trình chiếu của một hội nghị do cơ quan tổ chức thường ghi theo mẫu bài trình bày hội nghị, với tên người trình bày làm tác giả; mẫu này nằm ở danh mục bài báo và hội thảo.
Tệp không có năm. Mở thuộc tính tệp có thể thấy ngày tạo, nhưng đó là ngày của tệp chứ không phải ngày phát hành. Tìm năm trong nội dung tệp, trang bìa, lời nói đầu; không có thì dùng n.d.
Mẫu đầy đủ cho các loại hay gặp
Các mẫu dưới đây là ví dụ giả định, minh hoạ cách đặt từng khối.
- Trang hướng dẫn trên cổng trường: Trường Đại học Kỹ thuật X. (2024). Quy trình đăng ký học phần trực tuyến. URL
- Bài tin của cơ quan: Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Z. (2025, ngày 15 tháng 1). Tổ chức hội thảo về ứng dụng cảm biến trong nông nghiệp. URL
- Tệp báo cáo tải về: Viện Nghiên cứu Đô thị X. (2023). Báo cáo khảo sát nhu cầu nhà ở của người lao động trẻ (Báo cáo số 05). URL
- Cẩm nang của tổ chức quốc tế, tiếng Anh: International Network for River Basins. (2022). Community flood preparedness handbook (2nd ed.). URL
- Trang không có ngày: Thư viện Trung tâm, Đại học Quốc gia Y. (n.d.). Hướng dẫn tra cứu cơ sở dữ liệu điện tử. Đại học Quốc gia Y. Retrieved March 4, 2025, from URL
Trong bài, các mẫu trên thành (Trường Đại học Kỹ thuật X, 2024), (Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Z, 2025), (Viện Nghiên cứu Đô thị X, 2023). Khi trích nguyên văn từ tệp báo cáo, dùng số trang của tệp như với sách; khi trích từ trang web, dùng tên mục hoặc số đoạn.
Quy trình ghi một nguồn từ cổng thông tin
Khi gặp một nội dung trên cổng thông tin mà bạn định dùng, đi theo thứ tự sau ngay lúc đọc, đừng để đến cuối kỳ mới lục lại.
- Xác định loại tài liệu bằng bảng nhận diện ở trên: trang, bài tin, thông cáo, hỏi đáp, tệp báo cáo hay văn bản có số hiệu.
- Nếu là văn bản có số hiệu, chuyển sang mẫu văn bản; nếu trang chỉ tóm tắt một văn bản, tìm văn bản gốc.
- Ghi đơn vị đứng tên như trang ghi, không đoán từ cấu trúc địa chỉ trang.
- Lấy ngày gắn với nội dung: ngày đăng, ngày cập nhật, năm trên tệp; không lấy năm bản quyền ở chân trang.
- Với tệp tải về, lưu tệp về máy, ghi tên tệp và địa chỉ trang chứa tệp.
- Sao chép URL đầy đủ, ghi ngày bạn đọc vào bảng ghi chép nguồn.
Ghi ngày đọc vào bảng ghi chép không có nghĩa là đưa ngày truy cập vào danh mục. Bạn chỉ thêm ngày truy cập khi nội dung được thiết kế để thay đổi; nhưng có sẵn ngày đọc giúp bạn xử lý nhanh nếu sau này trang bị sửa hay gỡ.
Câu hỏi thường gặp
Bài tin chỉ ghi “Ban biên tập” thì tác giả là ai?
Ban biên tập là bộ phận của cơ quan sở hữu cổng, nên có thể ghi tên cơ quan làm tác giả, hoặc ghi đúng “Ban biên tập” kèm tên cổng nếu trường bạn quen cách đó. Cách thứ nhất phổ biến hơn vì người đọc nhận ra cơ quan ngay. Giữ một cách cho mọi bài tin trong danh mục.
Trích trang của trường mình học thì có khác gì không?
Về định dạng thì không. Nhưng trang của chính trường thường là quy định nội bộ, ví dụ quy chế đào tạo hay hướng dẫn trình bày luận văn; nếu đó là văn bản có số hiệu, hãy trích văn bản. Ngoài ra, cân nhắc việc người đọc ngoài trường có truy cập được trang đó không; trang cần đăng nhập không lần lại được.
Cổng thông tin có cả bản tiếng Anh thì trích bản nào?
Trích đúng bản bạn đã đọc, với tiêu đề và URL của bản đó. Bản tiếng Anh của cổng cơ quan Việt Nam đôi khi tóm tắt chứ không dịch đủ, và có thể cập nhật chậm hơn bản tiếng Việt. Nếu bài của bạn viết bằng tiếng Việt, đọc và trích bản tiếng Việt thường an toàn hơn.
Đường dẫn tới tệp báo cáo rất dài và có ký tự lạ thì ghi thế nào?
Nhiều cổng sinh đường dẫn tải tệp có tham số tạm thời, mở lại sau vài ngày sẽ hỏng. Thử mở đường dẫn trên một trình duyệt khác; nếu không chạy, dùng địa chỉ của trang chứa nút tải tệp. Không tự cắt bớt phần cuối địa chỉ, vì địa chỉ cụt thường dẫn về trang chủ.
Thông cáo báo chí có phải nguồn đáng tin không?
Thông cáo là lời của chính tổ chức nói về mình, hợp để trích khi bạn cần nêu tổ chức đó tuyên bố gì, công bố gì, vào lúc nào. Nó không thay được dữ liệu gốc hay đánh giá độc lập. Khi dùng thông cáo để dẫn một con số, nên tìm báo cáo gốc mà thông cáo nhắc tới và trích báo cáo đó.
Nội dung trên cổng đã bị gỡ sau khi mình trích thì sao?
Nếu bạn đã lưu bản sao khi đọc, giữ trích dẫn và sẵn sàng đưa bản sao cho người hướng dẫn xem. Nếu nội dung đó là căn cứ quan trọng, tìm xem nó có được đăng lại ở nơi khác, chẳng hạn trong một văn bản hay báo cáo chính thức, và trích nơi đó. Hỏi người hướng dẫn trước khi giữ một nguồn đã mất.