APA 7 ghi một video trực tuyến theo khung: Người đăng. (Năm, tháng ngày). Tiêu đề video [Video]. Tên nền tảng. URL. Tác giả là tài khoản hoặc tổ chức đã đăng video, kể cả khi họ không phải người làm ra nội dung; nếu người xuất hiện trong video khác người đăng, bạn nêu tên họ trong câu văn. Trích nguyên văn lời nói trong video thì thay số trang bằng mốc thời gian bắt đầu câu trích, ví dụ (Tên, 2024, 12:35).
Bài này đi qua những chỗ sinh viên hay lúng túng: kênh có tên khác tên thật, bài nói hội nghị đăng ở hai nơi, video không có ngày rõ ràng, phim tài liệu khác video ra sao, và cách đặt mốc thời gian sao cho người chấm lần lại được. Mọi tên người, tên kênh trong mẫu là ví dụ giả định; tên nền tảng để dưới dạng giữ chỗ, bạn điền đúng tên nơi đăng video.
Vì sao tác giả là người đăng chứ không phải người nói
Quy ước này làm nhiều người ngạc nhiên, nhưng có lý do. Danh mục tài liệu tham khảo phục vụ việc tìm lại nguồn. Trên một nền tảng chia sẻ video, thứ người đọc tìm được là tài khoản đã đăng, tiêu đề và ngày đăng. Người nói trong video có thể là khách mời, diễn giả, nhân vật phỏng vấn; tên họ không phải lúc nào cũng nằm ở đâu để tra. Vì vậy APA 7 lấy người đăng làm tác giả trong mục danh mục.
Hệ quả là khi một trường đại học đăng bài giảng của một giảng viên lên kênh của trường, tác giả trong danh mục là trường, còn tên giảng viên xuất hiện trong câu văn của bạn: “Trong bài giảng do Trường Đại học X đăng tải, PGS. Nguyễn Văn A giải thích rằng…” (Trường Đại học X, 2024). Ví dụ trên là giả định. Cách viết này giữ được công của người nói mà vẫn giúp người đọc tìm ra video.
Trường hợp ngược lại, người nói tự đăng video trên kênh của mình, thì người nói chính là tác giả. Nếu tên kênh khác tên thật của họ và bạn biết tên thật, APA 7 cho ghi tên thật trước, tên kênh trong ngoặc vuông ngay sau, ví dụ giả định: Pham, L. [Phòng Thí Nghiệm Nhỏ]. Nếu chỉ biết tên kênh, ghi tên kênh, không thêm ngoặc vuông.
Mẫu danh mục cho các loại video hay gặp
Các mẫu dưới đây là ví dụ giả định. “Tên nền tảng” là chỗ bạn ghi tên dịch vụ chia sẻ video nơi đăng; “URL” là địa chỉ đầy đủ của video, không phải của kênh.
- Video của tổ chức đăng trên kênh riêng: Trường Đại học Y Dược X. (2024, ngày 3 tháng 5). Kỹ thuật rửa tay thường quy trong bệnh viện [Video]. Tên nền tảng. URL
- Cá nhân có tên kênh khác tên thật: Pham, L. [Phòng Thí Nghiệm Nhỏ]. (2023, November 20). Measuring soil pH at home with simple tools [Video]. Tên nền tảng. URL
- Chỉ biết tên kênh: Học Cùng Bản Đồ. (2025, ngày 8 tháng 2). Đọc đường đồng mức trên bản đồ địa hình [Video]. Tên nền tảng. URL
- Bài nói hội nghị xem trên trang của chính hội nghị: Tran, H. (2022, June). Why cities flood after short rains [Video]. Hội nghị X. URL
- Cùng bài nói đó nhưng xem trên kênh chia sẻ video của hội nghị: Hội nghị X. (2022, ngày 14 tháng 7). Why cities flood after short rains [Video]. Tên nền tảng. URL
- Video không ghi ngày: Viện Âm Nhạc X. (n.d.). Cách lên dây đàn bầu [Video]. URL
Hai mẫu bài nói hội nghị cho thấy điểm mấu chốt: cùng một nội dung, nơi bạn xem quyết định ai là tác giả và ngày nào được ghi. Trên trang của hội nghị, diễn giả thường được ghi là tác giả; trên kênh chia sẻ video, tài khoản hội nghị là tác giả và tên diễn giả đưa vào câu văn.
Tiêu đề, nhãn trong ngoặc vuông và tên nền tảng
Tiêu đề video in nghiêng và chép như trên trang đăng, nhưng chuyển sang kiểu viết hoa câu nếu bạn viết danh mục tiếng Anh. Nhiều video có tiêu đề viết hoa toàn bộ, chèn biểu tượng cảm xúc hay một chuỗi thẻ phân loại phía sau. Nguyên tắc chung là chép đúng phần tiêu đề để người đọc tìm ra; chuỗi thẻ phân loại không thuộc tiêu đề thì nhiều người lược bỏ, còn chỗ nào chưa chắc thì đối chiếu cẩm nang và hỏi người hướng dẫn. Đừng tự đặt lại tiêu đề cho “đẹp” vì người đọc sẽ không tìm ra.
Nhãn “[Video]” đặt ngay sau tiêu đề, không in nghiêng, rồi mới tới dấu chấm. Nhãn này cho người đọc biết nguồn là nghe nhìn để họ không đi tìm một văn bản. Bài tiếng Việt có thể giữ “[Video]” vì chữ này đã quen trong tiếng Việt; nếu khoa yêu cầu dịch mọi nhãn, giữ thống nhất với các nhãn khác như “[Thông cáo báo chí]”, “[Bộ dữ liệu]”.
Tên nền tảng đứng ở vị trí nhà xuất bản, không in nghiêng. Nếu người đăng và nền tảng là một, ví dụ một trường đăng video trên trang video riêng của trường, thì bỏ tên nền tảng, chỉ còn URL. URL phải là địa chỉ của chính video. Địa chỉ kênh hay danh sách phát không giúp người đọc tìm đúng thứ bạn trích, và địa chỉ có gắn mốc thời gian thì nên bỏ phần mốc ở danh mục, vì mốc thời gian thuộc về từng lần trích trong bài.
Mốc thời gian khi trích nguyên văn và khi diễn giải
Trích nguyên văn bắt buộc có mốc. APA 7 yêu cầu chỉ ra vị trí của câu trích. Với video, vị trí là mốc thời gian bắt đầu câu nói, dạng giờ:phút:giây hoặc phút:giây: (Trường Đại học Y Dược X, 2024, 3:42). Bài tiếng Việt viết y như vậy, không cần chữ “phút”.
Diễn giải thì mốc là tuỳ chọn nhưng nên có. Khi bạn tóm tắt một đoạn dài trong video, APA 7 không bắt buộc ghi mốc, nhưng khuyến khích ghi nếu điều đó giúp người đọc tìm đúng đoạn trong video dài. Một bài giảng 90 phút mà không có mốc thì người chấm gần như không kiểm được bạn diễn giải đúng hay sai.
Mốc là điểm bắt đầu, không phải khoảng. Ghi thời điểm câu trích bắt đầu. Nếu đoạn bạn diễn giải kéo dài, có thể ghi khoảng như 12:10–15:30, nhưng đừng ghi mốc của lúc bạn bấm dừng để chép.
Chép lời nói ra chữ phải trung thành. Câu trích nguyên văn từ video là lời nói, có thể lặp từ, ngập ngừng. Bạn được lược bằng dấu ba chấm và thêm chữ trong ngoặc vuông để câu rõ nghĩa, nhưng không sửa ý. Nếu dùng phụ đề tự động để chép, nghe lại đoạn đó: phụ đề tự sinh hay sai tên riêng, thuật ngữ và số.
Video có bản ghi lời chính thức thì vẫn dùng mốc. Một số video có bản chép lời do người đăng cung cấp. Bạn vẫn trích video và ghi mốc thời gian; chỉ khi bản chép lời được xuất bản như một tài liệu riêng có tiêu đề, bạn mới cân nhắc trích nó như văn bản.
Video, phim, tập phim truyền hình: chọn đúng nhãn
Không phải mọi thứ xem được trên mạng đều là “[Video]”. Bảng dưới phân biệt các loại hay bị nhầm; tên người, tên phim là giả định.
| Loại | Tác giả | Nhãn sau tiêu đề |
|---|---|---|
| Video đăng trên nền tảng chia sẻ | Người hoặc tổ chức đăng | [Video] |
| Phim truyện, phim tài liệu phát hành | Đạo diễn, kèm vai trò (Director) hoặc (Đạo diễn) | [Film] hoặc [Phim] |
| Tập của phim bộ truyền hình | Biên kịch và đạo diễn của tập | [TV series episode] |
| Video ngắn đăng như một bài trên mạng xã hội | Tài khoản đăng | Theo mẫu bài đăng mạng xã hội, nhãn [Video] |
| Ghi hình hội thảo trực tuyến | Tổ chức hoặc người trình bày | [Webinar] |
Một phim tài liệu đăng lại trên kênh chia sẻ video vẫn có thể ghi theo mẫu phim nếu bạn biết rõ đạo diễn, hãng sản xuất và năm phát hành gốc; nhiều người hướng dẫn thích cách này vì nó gắn với tác phẩm gốc. Nếu bạn chỉ có thông tin của bản đăng lại, ghi theo mẫu video và nêu đạo diễn trong câu văn.
Lấy đủ thông tin trước khi tắt video
Thông tin để trích một video nằm rải rác: dưới video, trong phần mô tả, trên trang kênh. Làm theo các bước dưới ngay khi xem, ghi vào bảng ghi chép nguồn.
- Ghi tên tài khoản đăng đúng như hiển thị, kể cả dấu và chữ hoa; nếu biết tên thật của người đăng, ghi cả hai.
- Ghi ngày đăng hiển thị dưới video; nếu nền tảng chỉ hiện “2 năm trước”, mở phần mô tả hoặc xem chi tiết để lấy ngày cụ thể.
- Chép tiêu đề nguyên văn, kể cả phần sau dấu gạch nếu đó là một phần tiêu đề.
- Ghi tên người nói, người được phỏng vấn nếu khác người đăng — bạn sẽ cần cho câu văn.
- Với mỗi ý định dùng, ghi mốc thời gian bắt đầu và chép nguyên văn ngay câu đó, nghe lại một lần để chắc.
- Sao chép địa chỉ video, bỏ phần mốc thời gian và tham số phía sau nếu có, rồi dán vào bảng.
Video có thể bị gỡ hoặc chuyển chế độ riêng tư bất cứ lúc nào. Nếu một video là nguồn chính cho lập luận của bạn, hãy cân nhắc tìm thêm một nguồn văn bản nói cùng nội dung để dự phòng, và hỏi người hướng dẫn xem họ có chấp nhận nguồn video cho phần đó không.
Năm lỗi hay gặp khi trích video và cách sửa
Những lỗi dưới đây xuất hiện nhiều trong tiểu luận năm nhất. Phần lớn sửa được trong vài phút nếu bạn biết mình đang tìm gì.
- Ghi tên nền tảng làm tác giả. Nền tảng là nơi đăng, không phải người làm ra nội dung. Tác giả là tài khoản đã đăng video; tên nền tảng đứng ở vị trí nhà xuất bản.
- Ghi URL của kênh thay vì của video. Người đọc mở ra sẽ thấy hàng trăm video và không biết bạn trích cái nào. Luôn dùng địa chỉ của chính video.
- Quên nhãn [Video]. Thiếu nhãn, mục trông như một trang web và người đọc đi tìm một văn bản. Nhãn đặt sau tiêu đề, trước dấu chấm.
- Trích nguyên văn mà không có mốc thời gian. Đây là lỗi bị trừ điểm nhiều nhất, vì người chấm không có cách nào kiểm câu trích. Mốc thời gian thay vai trò số trang.
- Đặt tên người nói làm tác giả khi họ không đăng video. Người đọc tìm theo tên người nói sẽ không ra. Giữ người đăng làm tác giả, đưa tên người nói vào câu văn.
Một lỗi ít gặp hơn nhưng khó thấy: lấy ngày đăng của bản đăng lại thay cho năm phát hành gốc khi ghi theo mẫu phim. Mẫu phim cần năm phát hành của tác phẩm; mẫu video cần ngày đăng của bản bạn xem. Đừng trộn hai thứ trong cùng một mục.
Câu hỏi thường gặp
Có cần ghi thời lượng video trong danh mục không?
APA 7 không yêu cầu ghi thời lượng trong mục danh mục của video. Thời lượng không giúp tìm lại nguồn và có thể khác nhau giữa các bản đăng. Nếu thời lượng quan trọng với lập luận, ví dụ bạn phân tích cấu trúc một bài giảng, hãy nêu nó trong câu văn.
Video đã bị gỡ khỏi nền tảng thì có trích được không?
Nguyên tắc của APA là chỉ đưa vào danh mục những nguồn người đọc có thể tìm lại. Video đã gỡ không còn đáp ứng điều này. Nếu bạn vẫn cần nhắc tới nó, có thể mô tả trong câu văn và hỏi người hướng dẫn cách xử lý; tốt hơn là tìm nguồn còn truy cập được nói cùng nội dung.
Video trong hệ thống học trực tuyến của trường cần đăng nhập thì ghi URL nào?
Nếu người đọc bài của bạn là giảng viên và bạn cùng lớp có quyền vào hệ thống đó, có thể ghi URL của trang trong hệ thống. Nếu bài hướng tới người đọc rộng hơn, như bài đăng tạp chí, video chỉ có trong hệ thống nội bộ không lần lại được, và cách xử lý thường là coi như trao đổi cá nhân hoặc tìm nguồn công khai.
Trích lời một người được phỏng vấn trong video thì tác giả là ai?
Trong danh mục, tác giả vẫn là người hoặc tổ chức đăng video. Trong câu văn, bạn nêu tên người được phỏng vấn để ghi công lời nói, rồi đặt trích dẫn của video kèm mốc thời gian. Không ghi người được phỏng vấn làm tác giả trong danh mục, vì người đọc không tìm video bằng tên họ.
Có nên dùng video làm nguồn trong khoá luận không?
Video phù hợp khi bạn cần minh hoạ một thao tác, dẫn lời của một chuyên gia trong buổi nói công khai, hay phân tích chính video đó như đối tượng nghiên cứu. Với kiến thức nền và số liệu, sách và bài tạp chí vẫn là nguồn người chấm mong đợi. Hỏi người hướng dẫn nếu phần lớn nguồn của bạn là video.
Mốc thời gian có cần ghi giờ khi video dưới một tiếng không?
Không cần. Video dưới một tiếng ghi phút:giây là đủ, ví dụ 7:05. Video dài hơn một tiếng thì ghi giờ:phút:giây, ví dụ 1:07:05. Dù dạng nào, giữ cách ghi giống nhau cho các lần trích cùng một video.