VienDan.comViện Dẫn
Trích dẫn nguồn số: web, video, dữ liệu, AI

Ghi nguồn hình ảnh, bảng biểu, bản đồ lấy từ tài liệu khác theo APA 7

Cách ghi chú bản quyền dưới hình và bảng theo APA 7: “From” khi chép nguyên, “Adapted from” khi phỏng theo, ảnh chụp, bản đồ trực tuyến và hình tự vẽ từ số liệu.

Low angle shot of a geography student in Nghe An pinning a blank sheet of drafting paper onto a corkboard in a quiet classroom, back turned to camera, afternoon side light

Khi đưa vào bài một hình hay bảng lấy từ tài liệu khác, APA 7 yêu cầu một ghi chú dưới hình hoặc bảng, bắt đầu bằng “From” nếu bạn chép nguyên và “Adapted from” nếu bạn đã chỉnh sửa, rồi nêu thông tin nguồn và tình trạng bản quyền; nguồn đó đồng thời phải có mặt trong danh mục tài liệu tham khảo. Bài tiếng Việt thường dùng “Nguồn:” hoặc “Phỏng theo:”, tuỳ hướng dẫn trình bày của trường.

Hình và bảng là chỗ sinh viên hay quên ghi nguồn nhất, vì cảm giác “chỉ là minh hoạ”. Bài này hướng dẫn cách viết ghi chú cho từng loại: hình trong bài báo, bảng trong sách, ảnh chụp trên mạng, bản đồ trực tuyến, và hình bạn tự vẽ từ số liệu của người khác. Tên tác giả, tài liệu trong mẫu là ví dụ giả định.

Cấu trúc một hình hoặc bảng theo APA 7

APA 7 dựng hình và bảng theo cùng một khung bốn phần. Trên cùng là số thứ tự, in đậm: Hình 1, Bảng 2. Dòng dưới là tiêu đề, in nghiêng, viết hoa theo kiểu tiêu đề trong bài tiếng Anh. Tiếp theo là chính hình hoặc bảng. Cuối cùng là phần ghi chú, bắt đầu bằng chữ “Note.” in nghiêng (bài tiếng Việt thường ghi “Ghi chú.”), nơi bạn giải thích ký hiệu, viết tắt và ghi nguồn.

Ghi chú nguồn của hình hay bảng lấy từ nơi khác nằm trong phần ghi chú đó, sau các giải thích khác. Đây là điểm khác với trích dẫn trong câu văn: thông tin trong ghi chú đầy đủ hơn, gần giống một mục danh mục viết theo thứ tự khác, kèm một câu về bản quyền. Bạn không thay ghi chú này bằng một trích dẫn ngắn kiểu (Tác giả, năm) đặt cuối tiêu đề.

Nhiều trường ở Việt Nam có mẫu trình bày luận văn riêng cho hình và bảng: tiêu đề hình đặt dưới hình, tiêu đề bảng đặt trên bảng, nguồn ghi ngay dưới với chữ “Nguồn:”. Mẫu của trường được ưu tiên khi trường quy định, nhưng các thông tin cốt lõi — chép nguyên hay phỏng theo, nguồn nào, tình trạng bản quyền — vẫn nên có đủ.

Mẫu ghi chú theo từng loại nguồn

Các mẫu dưới đây là ví dụ giả định, viết theo dạng tiếng Anh của cẩm nang để bạn thấy thứ tự thông tin. Bản tiếng Việt giữ cùng thứ tự, thay chữ dẫn đầu bằng cách gọi trường bạn dùng.

  • Hình chép nguyên từ bài tạp chí: Note. From “Rainfall and Urban Flooding in Delta Cities,” by L. Tran and K. Vo, 2023, Journal of Water Studies X, 12(3), p. 45 (doi.org/10.xxxx/xxxxx). Copyright 2023 by Nhà xuất bản X. Reprinted with permission.
  • Bảng phỏng theo sách: Note. Adapted from Introduction to Survey Design (p. 112), by H. Nguyen, 2021, Nhà xuất bản Y. Copyright 2021 by Nhà xuất bản Y.
  • Hình có giấy phép mở: Note. From “Soil Moisture Patterns After Irrigation,” by A. Le, 2022, Agricultural Notes X, 8, p. 7 (doi.org/10.xxxx/xxxxx). CC BY 4.0.
  • Ảnh thuộc phạm vi công cộng: Note. From Riverside Market at Dawn [Photograph], by Q. Pham, 1910, Kho Ảnh Lưu Trữ X (URL). In the public domain.
  • Hình lấy từ trang web: Note. From How Groundwater Recharges, by Viện Nghiên cứu Nước X, 2024 (URL). Copyright 2024 by Viện Nghiên cứu Nước X.

Để ý ba khác biệt với mục danh mục: tên tác giả viết chữ cái đầu trước họ, có chữ “by” trước tên, và câu bản quyền ở cuối. Câu “Reprinted with permission” hay “Adapted with permission” chỉ ghi khi bạn đã thật sự xin được phép; giấy phép mở hay phạm vi công cộng thì ghi tên giấy phép hoặc tình trạng đó thay cho câu xin phép.

Chép nguyên, phỏng theo, hay tự vẽ từ số liệu

Chép nguyên (From). Bạn đưa hình hoặc bảng vào bài đúng như bản gốc, chỉ có thể đổi cỡ. Đây là trường hợp đòi hỏi bản quyền chặt nhất nếu bài được công bố.

Phỏng theo (Adapted from). Bạn chỉnh hình hoặc bảng của người khác: bỏ bớt cột, dịch nhãn sang tiếng Việt, vẽ lại với màu khác, gộp hai hình. Dịch nhãn sang tiếng Việt cũng là phỏng theo, không phải chép nguyên.

Tự vẽ từ số liệu của người khác. Bạn lấy số liệu trong một báo cáo rồi tự vẽ biểu đồ mới. Hình là của bạn, nhưng số liệu thì không; ghi chú nêu nguồn số liệu, ví dụ giả định: “Số liệu từ Viện Nghiên cứu Lao động X (2024).” và đưa nguồn vào danh mục. Nếu cách trình bày của bạn bám sát hình gốc, coi như phỏng theo.

Lấy ý tưởng bố cục. Bạn vẽ một sơ đồ quy trình theo khung mà một tác giả đã đề xuất, với nội dung của bạn. Nên ghi phỏng theo hoặc ghi rõ khung dựa trên tác giả nào; khung khái niệm cũng là sản phẩm trí tuệ cần ghi công.

Hình hoàn toàn của bạn. Ảnh bạn tự chụp, sơ đồ bạn tự nghĩ ra, biểu đồ từ dữ liệu bạn tự thu thập: không cần ghi chú nguồn. Có thể ghi “Ảnh: tác giả chụp” nếu trường yêu cầu phân biệt rõ.

Ảnh chụp, tranh và hình trên mạng

Ảnh chụp có tên, có tác giả ghi theo khung: Nhiếp ảnh gia. (Năm). Tên ảnh [Photograph]. Nơi lưu giữ hoặc tên trang. URL. Ảnh không có tên thì thay tên bằng mô tả trong ngoặc vuông, ví dụ giả định: Pham, Q. (1910). [Chợ ven sông lúc rạng sáng nhìn từ bến đò] [Photograph]. Kho Ảnh Lưu Trữ X. URL. Tranh, tác phẩm mỹ thuật cũng theo khung này với nhãn tương ứng như [Painting].

Nếu bạn chỉ nhắc tới ảnh mà không đưa ảnh vào bài, trích như một nguồn bình thường: mục trong danh mục và trích trong câu văn. Nếu bạn đưa ảnh vào bài làm hình, cần cả hai: ghi chú bản quyền dưới hình và mục trong danh mục.

Ảnh minh hoạ lấy từ kho ảnh có giấy phép cho dùng không cần ghi công, hay hình minh hoạ đơn giản thuộc loại tương tự, theo APA 7 không cần trích dẫn nếu giấy phép cho phép dùng như vậy. Ngược lại, ảnh tìm được qua công cụ tìm kiếm hình ảnh không tự động được phép dùng; công cụ tìm kiếm không phải nguồn, và bạn phải lần về trang gốc để biết ai giữ quyền.

Bản đồ: bản đồ in, bản đồ trực tuyến cố định và bản đồ động

Bản đồ có cách ghi riêng tuỳ loại; tên đơn vị trong ví dụ là giả định.

LoạiKhung ghi trong danh mụcVí dụ giả định
Bản đồ in hoặc tệp bản đồ có tênTác giả. (Năm). Tên bản đồ [Map]. Nhà xuất bản. URL nếu cóViện Địa lý X. (2020). Bản đồ đất vùng đồng bằng ven biển [Bản đồ]. Nhà xuất bản Z.
Bản đồ trực tuyến cố định, có tênNhư trên, URL của trang chứa bản đồTrung tâm Khí tượng X. (2024). Vùng ảnh hưởng của bão số 3 [Bản đồ]. URL
Bản đồ động tạo từ dịch vụ bản đồ trực tuyếnĐơn vị cung cấp. (n.d.). [Mô tả bản đồ]. Ngày truy cập, URLĐơn vị bản đồ X. (n.d.). [Bản đồ đường đi từ trung tâm Huế tới bờ biển Thuận An]. Truy cập ngày 10/3/2025, từ URL
Bản đồ trong một bài báo, sáchGhi chú bản quyền như hình, nguồn là bài báo hay sáchXem mẫu ghi chú hình ở phần trên

Bản đồ động không có tên và thay đổi theo thời gian, nên mô tả trong ngoặc vuông thay tên và cần ngày truy cập. Khi bạn chụp màn hình một bản đồ trực tuyến để đưa vào bài, kiểm điều khoản của dịch vụ về việc dùng ảnh chụp trong ấn phẩm, và ghi chú nguồn dưới hình.

Có cần xin phép không: các bước để quyết định

Ghi nguồn và xin phép là hai việc khác nhau. Ghi nguồn luôn cần; xin phép tuỳ vào việc bài được dùng thế nào và tình trạng bản quyền của hình. Đi theo thứ tự:

  1. Xác định bài của bạn là bài nộp lớp, luận văn lưu ở thư viện và kho số của trường, hay bài gửi tạp chí, sách, hội thảo.
  2. Với bài nộp lớp không công bố, nhiều hướng dẫn cho rằng thường không cần xin phép, nhưng vẫn ghi đầy đủ ghi chú nguồn và tình trạng bản quyền.
  3. Với luận văn lưu công khai hay bài công bố, kiểm tình trạng bản quyền của từng hình: phạm vi công cộng, giấy phép mở (đọc điều kiện cụ thể), hay có bản quyền.
  4. Hình có bản quyền mà bạn chép nguyên hoặc phỏng theo sát: liên hệ người giữ quyền xin phép bằng văn bản, lưu lại thư cho phép.
  5. Không xin được phép thì cân nhắc tự vẽ hình mới từ số liệu, mô tả bằng lời, hoặc dẫn người đọc tới hình gốc bằng trích dẫn mà không đưa hình vào bài.

Quy định bản quyền khác nhau giữa các nước và các trường hợp sử dụng; phần trên là nguyên tắc chung để bạn biết hỏi gì. Với luận văn sắp lưu công khai, hỏi thư viện hoặc phòng quản lý khoa học của trường xem họ có quy định riêng về hình của bên thứ ba không.

Đánh số hình, nhắc trong bài và danh mục hình trong luận văn

Mỗi hình và bảng lấy từ nguồn khác vẫn là một phần của bài bạn, nên phải được đánh số theo thứ tự xuất hiện và được nhắc tới trong câu văn trước hoặc ngay khi xuất hiện, ví dụ “Hình 3 cho thấy lượng mưa tập trung vào ba tháng cuối năm”. APA 7 không cho đặt hình trong bài mà không nhắc tới; hình đứng một mình, không được giải thích, là dấu hiệu bạn chèn cho đầy trang.

Khi nhắc tới hình lấy từ nguồn khác trong câu văn, bạn có thể ghi luôn trích dẫn ngắn để người đọc biết ngay, ví dụ giả định “Mô hình bốn bước của Tran và Vo (2023), trình bày ở Hình 3, …”. Ghi chú dưới hình vẫn phải có đầy đủ; trích dẫn trong câu văn không thay ghi chú.

Luận văn ở nhiều trường Việt Nam có “Danh mục hình” và “Danh mục bảng” ở đầu, liệt kê số, tên và trang. Danh mục này chỉ ghi tên hình, không ghi nguồn. Nếu bạn dùng tính năng tạo danh mục tự động của trình soạn thảo, kiểm lại sau lần sửa cuối, vì thêm hay bớt một hình là cả chuỗi số thứ tự dịch đi và câu văn nhắc tới “Hình 5” có thể đang trỏ sai hình.

Câu hỏi thường gặp

Dịch nhãn của hình sang tiếng Việt có phải ghi “phỏng theo” không?

Có. Khi bạn thay đổi bất kỳ phần nào của hình hoặc bảng, kể cả chỉ dịch nhãn, bản trong bài của bạn không còn là bản gốc, nên dùng “Adapted from” hoặc “Phỏng theo”. Ghi “From” trong khi đã sửa sẽ làm người đọc tưởng bản gốc trông như bản của bạn.

Một bảng tổng hợp từ nhiều nguồn thì ghi chú thế nào?

Ghi chú nêu từng nguồn cho từng phần, ví dụ số liệu ở cột nào lấy từ đâu, hoặc liệt kê các nguồn ở cuối ghi chú với trích dẫn ngắn. Mọi nguồn đều phải có mặt trong danh mục. Nếu bảng chủ yếu là tổng hợp của bạn, ghi rõ đó là tổng hợp của tác giả từ các nguồn đã nêu.

Hình lấy từ slide bài giảng của thầy cô thì ghi nguồn sao?

Nếu slide đăng công khai, ghi chú nguồn như hình từ trang web, kèm mục slide trong danh mục. Nếu slide chỉ có trong lớp, hình đó có thể chính là hình thầy cô lấy từ sách; tốt nhất là lần về nguồn gốc của hình và trích nguồn gốc. Hỏi giảng viên nếu không tìm được.

Ảnh tự chụp có người trong ảnh thì cần gì?

Không cần ghi nguồn, nhưng cần quan tâm quyền riêng tư và quyền hình ảnh của người trong ảnh. Với ảnh có người nhận ra được, nhất là trẻ em, bệnh nhân hay người tham gia nghiên cứu, xin đồng ý hoặc làm mờ khuôn mặt. Quy định đạo đức nghiên cứu của trường có thể yêu cầu cụ thể hơn.

Giấy phép mở có cho dùng mọi việc không?

Không. Giấy phép mở có nhiều loại: có loại cho dùng mọi mục đích miễn ghi công, có loại cấm dùng thương mại, có loại cấm chỉnh sửa, có loại yêu cầu tác phẩm phái sinh dùng cùng giấy phép. Đọc điều kiện của đúng giấy phép, ghi tên và phiên bản giấy phép trong ghi chú.

Hình chụp màn hình phần mềm có cần ghi nguồn không?

Ảnh chụp màn hình giao diện phần mềm hay trang web chứa sản phẩm của người khác. Ghi chú nên nêu nguồn: phần mềm hay trang nào, ngày chụp. Nếu ảnh chụp màn hình cho thấy kết quả phân tích của chính bạn, nêu phần mềm trong ghi chú là đủ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138