VienDan.comViện Dẫn
APA 7 cho sách và chương sách

Sách hai tác giả và nhiều tác giả theo APA 7: ghi tới 20 tên, dấu & và dấu ba chấm

Mẫu APA 7 cho sách hai, ba đến hai mươi tác giả và từ 21 tác giả trở lên: thứ tự tên, dấu phẩy trước &, dấu ba chấm, và trích trong bài tương ứng.

Three Vietnamese students in Da Nang sharing a long wooden table in a campus reading room, several closed books stacked between them, photographed from a high angle, faces turned down

Trong APA 7, sách có từ một đến hai mươi tác giả thì ghi đủ tất cả tên trong danh mục, dấu “&” đứng trước tên cuối; từ hai mươi mốt tác giả trở lên thì ghi mười chín tên đầu, dấu ba chấm, rồi tên cuối cùng. Đây là thay đổi lớn so với bản thứ sáu, khi danh mục chỉ ghi tới bảy tên. Nhiều mẫu cũ lan truyền trên mạng vẫn theo quy tắc bảy tên, nên bạn dễ chép phải.

Bài này đi qua từng mức số lượng tác giả, chỉ cách đặt dấu phẩy, dấu “&”, dấu ba chấm, cách giữ đúng thứ tự tên như trên sách, và trích trong bài tương ứng với từng mức. Tác giả và tên sách trong mọi mẫu là giả định. Riêng câu hỏi dùng “và cộng sự” hay “et al.” trong bài tiếng Việt chỉ được nhắc ngắn ở đây; bài chi tiết nằm trong danh mục trích dẫn trong bài.

Bốn mức số lượng tác giả và cách ghi trong danh mục

Quy tắc phụ thuộc vào số người đứng tên tác giả trên trang tên sách. Bảng dưới tóm tắt bốn mức, kèm khuôn và trích trong bài dạng ngoặc theo bản tiếng Anh của cẩm nang.

Số tác giảTrong danh mụcTrích trong bài dạng ngoặc
HaiHọ1, A. A., & Họ2, B. B.(Họ1 & Họ2, năm)
Ba đến hai mươiGhi đủ, phẩy giữa các tên, dấu & trước tên cuối(Họ1 et al., năm) ngay từ lần đầu
Hai mươi mốt trở lênMười chín tên đầu, dấu ba chấm, tên cuối cùng, không có &(Họ1 et al., năm)
Một tác giảHọ, A. A.(Họ, năm)

Điểm cần nhớ nhất ở dòng thứ hai: từ ba tác giả trở lên, trích trong bài rút gọn ngay từ lần đầu tiên. Bản thứ sáu từng yêu cầu ghi đủ tên ở lần đầu với sách ba đến năm tác giả; quy tắc đó đã bỏ.

Với bài viết bằng tiếng Việt, nhiều trường thay “&” bằng “và”, thay “et al.” bằng “và cộng sự” hoặc “và cs.” trong trích dẫn trong bài. Cẩm nang gốc viết cho tiếng Anh nên không quy định chuyện này; bạn làm theo mẫu của trường và giữ một cách suốt bài.

Sách hai tác giả: dấu phẩy trước dấu & không phải lỗi

Ví dụ giả định: Trần, M. H., & Lê, T. B. (2020). Quản trị chuỗi cung ứng nông sản. Nhà xuất bản Nông nghiệp Y. Người mới hay xoá dấu phẩy trước “&” vì thấy giữa hai tên không cần phẩy. Trong APA, dấu phẩy đó là bắt buộc kể cả khi chỉ có hai tác giả, vì nó tách phần chữ cái đầu của người thứ nhất khỏi người thứ hai.

Trích trong bài dạng ngoặc: (Trần & Lê, 2020). Dạng nhắc tên trong câu: Trần và Lê (2020) chỉ ra rằng… Lưu ý quy tắc gốc: dấu “&” chỉ dùng trong ngoặc và trong danh mục, còn khi tên đứng trong câu văn thì viết bằng chữ. Trong bài tiếng Anh là “and”, trong bài tiếng Việt là “và”.

Thứ tự tên lấy đúng theo trang tên sách, không sắp lại theo vần chữ cái và không đổi theo người bạn cho là đóng góp nhiều hơn. Thứ tự tác giả thường phản ánh thoả thuận giữa những người viết; đảo thứ tự là ghi sai nguồn. Nếu cùng hai tác giả viết hai cuốn khác nhau với thứ tự tên ngược nhau, đó là hai mục riêng trong danh mục và cũng là hai trích dẫn khác nhau trong bài.

Khi hai tác giả trùng họ, chẳng hạn hai người cùng họ Nguyễn, bạn vẫn ghi đủ cả hai với chữ cái đầu riêng: Nguyễn, T. L., & Nguyễn, Q. K. (2018). Trong bài vẫn ghi (Nguyễn & Nguyễn, 2018). Cách ghi trông lạ nhưng đúng; đừng gộp thành một tên.

Ba đến hai mươi tác giả: ghi đủ, đừng tự rút gọn

Ví dụ giả định với bốn tác giả: Phạm, Đ. K., Hoàng, T. M., Vũ, N. A., & Đỗ, H. P. (2022). Giáo dục STEM ở trường phổ thông: Từ thiết kế bài học đến đánh giá. Nhà xuất bản Giáo dục Z. Mỗi tác giả cách nhau dấu phẩy, dấu “&” chỉ xuất hiện một lần trước tên cuối cùng.

Thói quen sai phổ biến là ghi tên đầu rồi “và cộng sự” ngay trong danh mục. Đó là cách viết của trích dẫn trong bài, không phải của danh mục. APA 7 muốn danh mục ghi đủ tên tới mức hai mươi người, vì danh mục là nơi ghi nhận công sức của từng tác giả và là chỗ người đọc dùng để tra cứu. Một số kiểu trích dẫn khác, hoặc một số tạp chí, cho phép rút gọn trong danh mục sau vài tên đầu; đó là quy định riêng của họ, không phải APA.

Trích trong bài cho cuốn bốn tác giả ở trên: (Phạm et al., 2022), hoặc (Phạm và cộng sự, 2022) nếu trường bạn dùng cách Việt hoá. Dạng nhắc tên: Phạm và cộng sự (2022) đề xuất… Chữ “al.” luôn có dấu chấm vì là viết tắt, còn “et” không có dấu chấm.

Có một tình huống dễ làm rối: hai cuốn sách cùng năm, cùng người đứng đầu nhưng những người sau khác nhau. Nếu cả hai đều rút thành (Phạm et al., 2022), người đọc không phân biệt được. APA xử lý bằng cách ghi thêm tên trong trích dẫn trong bài cho tới khi hai nguồn khác nhau. Tình huống này hiếm với sách nhưng gặp nhiều hơn ở bài báo; danh mục trích dẫn trong bài có hướng dẫn chi tiết.

Hai mươi mốt tác giả trở lên: đặt dấu ba chấm đúng chỗ

Sách có trên hai mươi tác giả thường là sách chuyên khảo tập thể, sổ tay ngành hoặc báo cáo đồng tác giả lớn. APA 7 xử lý chúng theo một khuôn cố định, bạn làm theo thứ tự sau.

  1. Chép mười chín tên đầu tiên theo đúng thứ tự trên trang tên sách, mỗi tên theo khuôn họ và chữ cái đầu, phẩy giữa các tên.
  2. Sau tên thứ mười chín, đặt dấu phẩy rồi dấu ba chấm.
  3. Bỏ qua mọi tên từ thứ hai mươi tới áp chót.
  4. Ghi tên tác giả cuối cùng ngay sau dấu ba chấm; không đặt dấu “&” trước tên này.
  5. Tiếp tục với năm, tên sách và nhà xuất bản như mọi mục sách khác.
  6. Trong bài chỉ ghi họ người đứng đầu kèm “et al.” hoặc “và cộng sự” cùng năm.

Khuôn rút gọn dạng giả định: Họ1, A., Họ2, B., [mười bảy tên tiếp theo], Họ19, S., . . . Họcuối, Z. (2023). Lỗi hay gặp là vẫn đặt “&” trước tên cuối theo thói quen, hoặc đếm sai và chỉ ghi mười tám tên. Cách kiểm nhanh: đếm dấu phẩy giữa các tác giả trước dấu ba chấm.

Nếu sách ghi “Nhóm tác giả” mà không liệt kê tên từng người, đó không còn là trường hợp nhiều tác giả cá nhân mà gần với tác giả tập thể. Hỏi người hướng dẫn hoặc xem bài về sách do tổ chức làm tác giả trong danh mục này.

Những chỗ dễ nhầm giữa sách nhiều tác giả và sách có chủ biên

Đọc kỹ chữ nhỏ cạnh tên. Sách giáo trình và sách chuyên khảo ở Việt Nam hay in một dòng “Chủ biên” rồi danh sách “Tham gia biên soạn” hoặc “Nhóm tác giả”. Người chủ biên ở đây thường cũng là đồng tác giả, khác với người biên tập của một tuyển tập nhiều chương độc lập.

Sách viết chung, mỗi chương không ghi người viết riêng. Coi đó là sách nhiều tác giả: ghi mọi người đứng tên theo thứ tự trên trang tên sách. Nếu trường yêu cầu ghi thêm vai trò chủ biên, có thể đặt chữ chủ biên trong ngoặc sau tên người đó theo mẫu của trường.

Mỗi chương có tên người viết riêng. Nếu bạn dùng một chương cụ thể, trích chương đó với người viết chương làm tác giả, người biên tập ghi sau chữ “Trong”. Cách làm chi tiết có ở bài về chương trong sách biên tập.

Một người vừa viết, vừa biên tập. Giữ vai trò như trang tên sách ghi. Không tự đổi người biên tập thành tác giả để mục trông gọn hơn.

Tên tác giả nước ngoài lẫn tên Việt. Mỗi tên theo khuôn họ và chữ cái đầu. Với tên Việt, nhiều trường cho giữ nguyên họ tên; khi đó mọi tên Việt trong danh mục cùng theo một cách, còn tên nước ngoài vẫn theo khuôn chuẩn.

Tự soát một mục nhiều tác giả trước khi nộp

Mục nhiều tác giả là nơi lỗi dấu câu dồn lại nhiều nhất, vì mỗi tên có ba bốn dấu chấm và dấu phẩy. Cách soát hiệu quả là đọc mục đó theo từng cụm tên. Mỗi cụm phải kết thúc bằng dấu chấm sau chữ cái đầu cuối cùng, rồi dấu phẩy, rồi cách một khoảng trước họ người kế tiếp. Chữ cái đầu của tên ghép có hai âm tiết, như Thanh Hà, là T. H., có khoảng trắng giữa hai chữ cái.

Tiếp theo, đối chiếu thứ tự tên với ảnh chụp trang tên sách. Lỗi đảo thứ tự xảy ra nhiều khi bạn chép từ danh mục của một bài khác, vì người viết bài đó cũng có thể đã chép sai. Danh mục của bạn chỉ đáng tin bằng nguồn bạn chép, nên luôn chép từ chính cuốn sách hoặc trang thông tin của nhà xuất bản.

Cuối cùng, kiểm sự khớp giữa danh mục và trích trong bài. Nếu danh mục ghi Phạm, Đ. K., Hoàng, T. M., Vũ, N. A., & Đỗ, H. P. (2022) thì trong bài phải là Phạm et al. hoặc Phạm và cộng sự cùng năm 2022, không phải Hoàng et al. hay năm 2021. Người chấm thường chọn ngẫu nhiên vài trích dẫn trong bài rồi lật danh mục để tìm; mục không khớp là bị trừ điểm ngay.

Nếu danh mục dài, bạn làm thêm một bảng ghi chép hai cột: cột trái là trích dẫn trong bài theo đúng chữ bạn đã viết, cột phải là dòng tương ứng trong danh mục. Bảng này còn giúp phát hiện nguồn được dẫn trong bài nhưng quên đưa vào danh mục, lỗi mà phần lớn hội đồng coi là nghiêm trọng hơn lỗi dấu câu.

Câu hỏi thường gặp

Bài tiếng Việt có được dùng “et al.” không hay bắt buộc “và cộng sự”?

Cẩm nang APA viết cho tiếng Anh nên dùng “et al.”. Với bài tiếng Việt, nhiều trường yêu cầu “và cộng sự” hoặc “và cs.”, một số trường vẫn giữ “et al.”. Bạn xem mẫu trình bày của trường và dùng một cách cho cả bài.

Danh mục có được viết “và cộng sự” sau tên đầu cho gọn không?

Theo APA 7 thì không, trừ khi sách có từ hai mươi mốt tác giả trở lên và khi đó dùng dấu ba chấm chứ không dùng “và cộng sự”. Danh mục ghi đủ tên tới hai mươi người; cách rút gọn chỉ dùng cho trích dẫn trong bài.

Trong danh mục tiếng Việt có thay dấu & bằng chữ “và” không?

Một số trường làm vậy để thống nhất với văn bản tiếng Việt, một số giữ dấu & như cẩm nang gốc. Không có cách nào đúng tuyệt đối ngoài quy định của trường bạn; điều quan trọng là mọi mục trong danh mục cùng một cách.

Hai tác giả cùng họ thì trích trong bài thế nào?

Vẫn ghi đủ hai họ, ví dụ giả định (Nguyễn & Nguyễn, 2018). Nếu trường bạn dùng cách ghi đầy đủ họ tên cho tác giả Việt, trích trong bài sẽ phân biệt rõ hơn, chẳng hạn (Nguyễn Thị Lan & Nguyễn Quốc Khánh, 2018).

Thứ tự tác giả trên bìa và trên trang tên sách khác nhau thì theo cái nào?

Theo trang tên sách bên trong, vì đó là trang thông tin chính thức mà thư viện dùng để biên mục. Bìa có thể được thiết kế lại cho đẹp. Nếu vẫn phân vân, xem thêm trang bản quyền để đối chiếu.

Nhóm tác giả không liệt kê tên từng người thì ghi thế nào?

Nếu sách chỉ ghi chung một tập thể như ban biên soạn của một cơ quan, bạn xử lý như tác giả là tổ chức, ghi tên tập thể đó ở vị trí tác giả. Nếu tập thể không có tên cụ thể, hỏi người hướng dẫn để thống nhất cách ghi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138