Đồ án tốt nghiệp ngành kỹ thuật dùng IEEE thì toàn bộ tài liệu tham khảo, cả tiếng Việt lẫn nước ngoài, được đánh số theo thứ tự xuất hiện trong bài, trừ khi quy định của trường yêu cầu tách nhóm theo ngôn ngữ. Mỗi hình vẽ lại hay bảng thông số lấy từ nguồn khác cần số trích ở chú thích, và đồ án, luận văn khoá trước được trích theo mẫu luận văn với tên khoa, tên trường và năm.
Mẫu cho từng loại nguồn đã có ở các bài khác trong danh mục này. Bài này giải quyết những chỗ chỉ xuất hiện khi bạn ghép tất cả lại thành một cuốn đồ án theo quy định trình bày của trường Việt Nam: mâu thuẫn giữa thứ tự xuất hiện và yêu cầu tách tiếng Việt, cách ghi tên tác giả Việt, trích đồ án khoá trước, ghi nguồn hình ảnh, và một lượt soát cuối trước khi in. Tên người, tên đồ án, tên trường trong ví dụ là giả định; quy định cụ thể bạn đối chiếu văn bản hướng dẫn trình bày của trường mình.
Khi quy định của trường và IEEE không khớp nhau
IEEE là kiểu trích dẫn của một tổ chức nghề nghiệp, còn quy định trình bày đồ án là văn bản của trường. Khi hai bên khác nhau, quy định của trường thắng, vì người chấm và hội đồng làm theo quy định đó. Nhiều trường kỹ thuật cho sinh viên chọn IEEE hoặc chỉ định IEEE cho một số ngành, nhưng vẫn giữ một vài yêu cầu riêng về trình bày danh mục.
Mâu thuẫn hay gặp nhất là việc tách nhóm. IEEE sắp danh mục theo thứ tự xuất hiện, một danh sách duy nhất. Một số quy định trình bày lại yêu cầu tách tài liệu tiếng Việt và tài liệu tiếng nước ngoài thành hai nhóm, mỗi nhóm sắp theo một trật tự riêng. Khi áp hai yêu cầu cùng lúc, số trong bài sẽ không còn tăng dần theo thứ tự xuất hiện.
Cách xử lý phổ biến là hỏi thẳng khoa hoặc người hướng dẫn: đồ án dùng IEEE thì có cần tách nhóm hay không. Nhiều nơi chấp nhận một danh sách liền theo thứ tự xuất hiện khi sinh viên dùng IEEE. Nếu khoa vẫn yêu cầu tách, bạn làm đúng yêu cầu và đánh số liên tục qua hai nhóm theo cách khoa hướng dẫn, chấp nhận rằng số trong bài không còn tăng dần hoàn toàn. Điều cần tránh là tự chọn một cách lai không giống quy định nào.
Các chi tiết khác hay khác giữa trường và IEEE: cỡ chữ và giãn dòng của danh mục, tiêu đề danh mục là "Tài liệu tham khảo" hay "References", có Việt hoá các chữ viết tắt như "pp.", "vol." trong mục tiếng Việt hay không. Bạn ghi những điểm này ra một trang ghi chú từ đầu, trước khi viết mục đầu tiên.
Trích đồ án, luận văn và luận án
Đồ án khoá trước và luận văn thạc sĩ là nguồn hay được dùng trong đồ án kỹ thuật, nhất là khi đề tài làm tiếp một hệ thống đã có. IEEE có mẫu riêng cho luận văn, luận án; đồ án tốt nghiệp đại học được xử lý theo cùng cấu trúc, ghi đúng loại công trình.
| Loại | Mẫu giả định |
|---|---|
| Luận văn thạc sĩ bằng tiếng Anh | A. Nguyen, “Title of thesis,” M.S. thesis, Dept. Elect. Eng., Univ. X, Hanoi, Vietnam, 20yy. |
| Luận án tiến sĩ bằng tiếng Anh | B. Tran, “Title of dissertation,” Ph.D. dissertation, Dept. Mech. Eng., Univ. X, Da Nang, Vietnam, 20yy. |
| Luận văn thạc sĩ tiếng Việt | Đặng Minh Tuấn, “Thiết kế bộ điều khiển cho cánh tay robot ba bậc tự do,” Luận văn thạc sĩ, Khoa Cơ khí, Trường Đại học Y, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam, 20yy. |
| Đồ án tốt nghiệp khoá trước | Vũ Thị Hạnh, “Hệ thống giám sát nhiệt độ kho lạnh dùng mạng cảm biến không dây,” Đồ án tốt nghiệp kỹ sư, Khoa Điện tử, Trường Đại học Y, Hà Nội, Việt Nam, 20yy. |
Tên luận văn và đồ án đặt trong ngoặc kép, không in nghiêng, vì đây là công trình chưa xuất bản thành sách. Tên khoa và trường có thể viết gọn trong mục tiếng Anh theo quy ước viết tắt, còn mục tiếng Việt thì viết đầy đủ.
Đồ án khoá trước thường chỉ có bản lưu ở thư viện khoa. Khi trích, bạn nên có thông tin đủ để người khác tìm được bản đó, và hỏi người hướng dẫn về việc dùng lại thiết kế, mã nguồn hay số liệu của khoá trước: dùng lại có ghi nguồn là hợp lệ, nhưng phần đóng góp của bạn phải tách bạch rõ ràng.
Tên tác giả Việt trong danh mục IEEE
Tác giả Việt trên bài tiếng Anh. Chép theo đúng cách tên được in trên bài, không tự đảo hay thêm dấu. Một tác giả có thể in tên theo thứ tự khác nhau ở các bài khác nhau; bạn chép đúng từng bài, vì đó là cách người đọc tìm lại được.
Tác giả Việt trên nguồn tiếng Việt. Nhiều khoa yêu cầu ghi họ tên đầy đủ, giữ nguyên thứ tự họ, tên đệm, tên. Nếu khoa lại yêu cầu viết tắt theo kiểu IEEE, chữ cái của tên đệm và tên đứng trước, họ đứng sau, ví dụ "M. T. Đặng" cho "Đặng Minh Tuấn". Cách nào cũng được, miễn là cả nhóm nguồn tiếng Việt dùng một cách.
Trong câu văn. Khi nhắc tác giả Việt trong bài, nhiều người dùng họ tên đầy đủ hoặc tên riêng thay vì chỉ họ, vì rất nhiều tác giả cùng họ Nguyễn, Trần, Lê. Số trích dẫn ngay sau tên giúp tránh mọi nhầm lẫn.
Người hướng dẫn của đồ án được trích. Mẫu IEEE cho luận văn không ghi tên người hướng dẫn. Nếu quy định của trường yêu cầu, thêm theo mẫu trường; nếu không, bỏ.
Ghi nguồn cho hình vẽ, bảng và ảnh trong đồ án
Chương cơ sở lý thuyết của đồ án kỹ thuật thường có nhiều hình lấy từ giáo trình, bài báo, datasheet. Đây là chỗ thiếu trích dẫn nhiều nhất, và cũng là chỗ phần mềm kiểm tra trùng lặp không bắt được vì hình không phải chữ. Nguyên tắc:
- Hình chép nguyên: ghi trong chú thích hình, ví dụ "Hình 1.3. Cấu trúc bộ biến đổi tăng áp [5]" hoặc "nguồn: [5, Fig. 2]".
- Hình vẽ lại hoặc chỉnh sửa: ghi "vẽ lại theo [5]" hoặc "chỉnh sửa từ [5]" để người đọc biết bạn có can thiệp.
- Bảng tổng hợp từ nhiều nguồn: thêm cột nguồn hoặc ghi số trích cho từng dòng.
- Ảnh chụp thiết bị, sản phẩm do bạn chụp: không cần trích; nếu cần, ghi "ảnh chụp của tác giả" để phân biệt với ảnh lấy từ nguồn khác.
- Ảnh lấy từ trang web: trích như nguồn trực tuyến, với trang chứa ảnh; không dùng ảnh của trang bán hàng làm minh hoạ kỹ thuật khi có tài liệu chính thức.
- Sơ đồ do bạn tự thiết kế: là sản phẩm của đồ án, không trích, nhưng nếu dựa trên mạch mẫu của nhà sản xuất thì ghi "dựa trên mạch ứng dụng trong [8]".
Nguồn trong chú thích hình được tính vào thứ tự đánh số theo vị trí của hình trong đồ án. Khi bạn chuyển hình sang chương khác, số trích có thể phải đổi.
Lượt soát cuối trước khi in và trước buổi bảo vệ
Danh mục tài liệu tham khảo là phần hội đồng hay lật ngẫu nhiên để kiểm. Một lượt soát có trình tự trong khoảng một buổi giúp bạn tránh những câu hỏi khó chịu.
- Tìm lần lượt từng số từ [1] tới số cuối trong thân bài; mỗi số phải xuất hiện, và lần xuất hiện đầu tiên của các số phải tăng dần theo trang, trừ khi khoa yêu cầu tách nhóm.
- Đối chiếu ngược: mỗi mục trong danh mục có ít nhất một chỗ trích trong bài, kể cả chú thích hình và bảng.
- Soát theo loại nguồn: tất cả bài báo một lượt, tất cả sách một lượt, tất cả trang web một lượt. So mục cùng loại cạnh nhau để bắt chỗ lệch dấu câu, kiểu chữ.
- Kiểm các mục có số liệu then chốt: mở lại nguồn, chắc con số trong đồ án khớp với nguồn và đúng điều kiện đi kèm.
- Kiểm mọi mục chưa từng mở nguồn gốc, ví dụ mục chép từ danh mục của bài khác hay do công cụ AI gợi ý; mở nguồn, nếu không tìm được thì bỏ.
- In thử danh mục, xem thụt lề, ngắt dòng của địa chỉ và DOI, và chắc rằng không có mục nào bị cắt giữa hai trang theo cách khó đọc.
Chuẩn bị thêm một thư mục chứa bản tệp của những nguồn quan trọng nhất. Khi hội đồng hỏi một con số lấy từ đâu, mở đúng trang trong vòng một phút là câu trả lời thuyết phục hơn mọi lời giải thích.
Những câu hỏi về trích dẫn hay gặp ở buổi bảo vệ
Hội đồng ít khi hỏi về dấu phẩy trong danh mục. Họ hỏi về mối quan hệ giữa nguồn và phần việc của bạn. Câu hay gặp nhất là "phần này em tự làm hay lấy từ tài liệu nào", thường nhắm vào chương thiết kế. Đồ án ghi nguồn rõ ràng ở từng hình, từng thông số giúp bạn trả lời ngay: phần nào dựa trên tài liệu nào, phần nào là thiết kế của bạn, khác tài liệu ở đâu.
Câu thứ hai là về độ mới của nguồn. Đồ án về một công nghệ thay đổi nhanh mà danh mục toàn tài liệu cũ, hoặc chỉ dựa vào giáo trình, sẽ bị hỏi đã khảo sát các hướng gần đây chưa. Bạn không cần chạy theo số lượng, nhưng nên có vài bài báo hoặc kỷ yếu gần đây cho phần tổng quan, và biết rõ chúng nói gì.
Câu thứ ba nhắm vào các nguồn lạ trong danh mục: trang web không rõ ai đứng tên, tài liệu không tìm thấy, mục có thông tin không khớp. Đây là chỗ những mục chép vội hoặc do công cụ gợi ý mà chưa kiểm dễ lộ ra nhất. Lượt soát ở mục trên chính là để không còn mục nào như vậy khi bạn bước vào phòng bảo vệ.
Câu hỏi thường gặp
Đồ án dùng IEEE có cần tách tài liệu tiếng Việt và tiếng nước ngoài không?
IEEE không tách, mọi nguồn chung một danh sách theo thứ tự xuất hiện. Một số trường có quy định tách theo ngôn ngữ trong văn bản hướng dẫn trình bày. Bạn hỏi khoa xem đồ án dùng IEEE có được miễn yêu cầu tách hay không, rồi làm đúng theo câu trả lời và áp dụng cho cả danh mục.
Có được dùng lại hình vẽ trong đồ án khoá trước không?
Được, nếu bạn ghi nguồn đồ án đó ở chú thích hình và trong danh mục. Nhưng chương thiết kế nên là phần bạn tự làm; nếu dùng lại thiết kế của khoá trước, nói rõ phần nào giữ nguyên, phần nào bạn cải tiến, để hội đồng đánh giá đúng đóng góp.
Danh mục bao nhiêu tài liệu thì đủ cho đồ án tốt nghiệp?
Không có con số chung, và nhiều trường không quy định số tối thiểu. Danh mục đủ khi mọi nhận định, thông số và hình không phải của bạn đều có nguồn, và phần tổng quan phản ánh được các hướng chính của đề tài. Thêm nguồn chỉ để danh mục dài không giúp gì và dễ bị hỏi.
Tài liệu tiếng Việt trong danh mục IEEE có cần viết tắt tên tác giả không?
Tuỳ quy định của khoa. Nhiều nơi cho giữ họ tên đầy đủ với tác giả Việt trên nguồn tiếng Việt vì viết tắt dễ gây nhầm. Nếu khoa yêu cầu viết tắt, chữ cái tên đệm và tên đứng trước, họ đứng sau. Chọn một cách và giữ cho mọi nguồn tiếng Việt.
Bài giảng của thầy cô hướng dẫn có trích được không?
Được, nếu đó là tài liệu có tên, có đơn vị và năm, ghi theo mẫu tài liệu học tập của khoa. Tuy vậy, bài giảng thường dựa vào sách hoặc bài báo; bạn nên tìm nguồn gốc mà bài giảng dẫn và trích nguồn đó cho các nội dung quan trọng.
Đồ án có phụ lục mã nguồn thì phụ lục có cần trích dẫn không?
Nếu phụ lục chứa mã bạn chép hoặc sửa từ nguồn khác, ghi nguồn ngay trong chú thích của mã và trích trong danh mục. Mã bạn tự viết không cần trích. Nguồn được trích lần đầu ở phụ lục thì nhận số theo vị trí phụ lục, tức là ở cuối thứ tự.