Mẫu IEEE cơ bản cho sách là: Tên viết tắt và họ tác giả, Tên Sách In Nghiêng, lần tái bản. Thành phố, Quốc gia: Nhà xuất bản, năm. Khác với bài báo, tên sách không đặt trong ngoặc kép mà in nghiêng, các từ chính viết hoa chữ đầu; nơi xuất bản ghi cả thành phố lẫn quốc gia, ngăn với nhà xuất bản bằng dấu hai chấm.
Sinh viên kỹ thuật trích sách nhiều nhất ở chương cơ sở lý thuyết: giáo trình mạch điện, sách về điều khiển tự động, sổ tay vật liệu. Bài này đi qua các dạng sách hay gặp — sách một hay nhiều tác giả, sách tái bản, sách có người biên tập, một chương trong sách biên tập, sách nhiều tập, giáo trình xuất bản trong nước và sách điện tử — kèm mẫu giả định cho từng dạng và những chỗ cần đối chiếu với quy định của khoa.
Mẫu IEEE cho các dạng sách hay gặp
Bảng dưới đặt các mẫu cạnh nhau để bạn thấy chỗ khác biệt. Tác giả, tên sách và nhà xuất bản đều là giả định; trong danh mục thật, mỗi mục bắt đầu bằng số trong ngoặc vuông.
| Dạng sách | Mẫu giả định |
|---|---|
| Một tác giả, lần xuất bản đầu | A. Nguyen, Fundamentals of Power Electronics. Hanoi, Vietnam: Publisher X, 2021. |
| Hai tác giả, có tái bản | B. Tran and C. Le, Digital Signal Processing, 3rd ed. Ho Chi Minh City, Vietnam: Publisher Y, 2022. |
| Sách do người biên tập đứng tên | D. Pham, Ed., Advances in Embedded Systems. Da Nang, Vietnam: Publisher Z, 2020. |
| Một chương trong sách biên tập | E. Vo, “Sensor fusion for mobile robots,” in Advances in Embedded Systems, D. Pham, Ed. Da Nang, Vietnam: Publisher Z, 2020, pp. 45–72. |
| Giáo trình tiếng Việt | Hoàng Văn Minh, Giáo Trình Kỹ Thuật Điện, tái bản lần 2. Hà Nội, Việt Nam: Nhà xuất bản X, 2019. |
Để ý dấu câu sau tên sách: khi có lần tái bản, tên sách theo sau là dấu phẩy rồi tới "3rd ed." — chữ "ed." đã có dấu chấm nên không thêm dấu chấm nữa; khi không có lần tái bản, tên sách kết thúc bằng dấu chấm. Đây là chỗ sai nhiều nhất trong các mục sách, vì người viết thường đặt dấu phẩy ở cả hai trường hợp.
Dòng giáo trình tiếng Việt minh hoạ cách nhiều khoa cho Việt hoá mục nguồn tiếng Việt: giữ họ tên đầy đủ, ghi "tái bản lần 2" thay cho "2nd ed.". Có khoa lại yêu cầu viết tắt tên kể cả với tác giả Việt. Cách viết hoa từng chữ trong tên sách tiếng Việt cũng không thống nhất giữa các nơi. Bạn hỏi mẫu của khoa rồi giữ nguyên một kiểu cho cả nhóm nguồn tiếng Việt.
Tên sách, lần tái bản và nơi xuất bản
Tên sách in nghiêng, viết hoa từ chính. Tên sách theo IEEE viết hoa chữ đầu của danh từ, động từ, tính từ và các từ chính; các từ ngắn như mạo từ, giới từ ngắn ở giữa tên viết thường. Nếu có phụ đề, đặt sau dấu hai chấm và cũng in nghiêng.
Lần tái bản ghi bằng số thứ tự tiếng Anh. "2nd ed.", "3rd ed.", "4th ed.". Lần xuất bản đầu tiên không ghi gì. Lần in lại không sửa nội dung (chỉ in thêm) không phải lần tái bản mới; bạn chỉ ghi khi sách ghi rõ là bản tái bản có sửa chữa hoặc bổ sung.
Nơi xuất bản có cả quốc gia. IEEE Reference Guide ghi thành phố, tiểu bang viết tắt nếu là Hoa Kỳ, rồi quốc gia. Sách xuất bản ở Việt Nam ghi "Hà Nội, Việt Nam" hoặc "Hanoi, Vietnam" tuỳ ngôn ngữ của mục. Sách ghi nhiều thành phố thì lấy thành phố đầu tiên được in.
Tên nhà xuất bản có thể viết gọn. IEEE cho phép viết gọn tên nhà xuất bản, bỏ các chữ như "Inc." hay "Publishing". Với nhà xuất bản trong nước, nhiều khoa chấp nhận "NXB" kèm tên. Điều cần tránh là viết cùng một nhà xuất bản theo hai cách khác nhau trong cùng danh mục.
Năm lấy từ trang bản quyền. Năm xuất bản lấy ở trang thông tin xuất bản, thường ở mặt sau trang tên sách, không lấy năm in trên bìa của lần in lại. Giáo trình trong nước thường có thông tin này ở trang cuối sách, cùng số giấy phép xuất bản.
Sách biên tập và chương sách: ai đứng tên ở đâu
Sách biên tập là sách do một hoặc vài người biên tập tập hợp các chương của nhiều tác giả khác nhau. Khi bạn dẫn ý chung của cả cuốn, hoặc phần giới thiệu do người biên tập viết, bạn trích cả cuốn với tên người biên tập ở vị trí tác giả, theo sau là "Ed." cho một người hoặc "Eds." cho nhiều người.
Khi bạn chỉ dùng một chương, điều nên làm là trích chương đó, với tác giả của chương ở đầu mục. Tên chương nằm trong ngoặc kép như tên bài báo, rồi tới chữ "in" và tên sách in nghiêng, sau đó là tên người biên tập kèm "Ed.", nơi xuất bản, nhà xuất bản, năm và khoảng trang của chương. Ví dụ giả định ở bảng đầu bài: E. Vo, “Sensor fusion for mobile robots,” in Advances in Embedded Systems, D. Pham, Ed. Da Nang, Vietnam: Publisher Z, 2020, pp. 45–72.
Hai chương khác nhau của cùng một sách biên tập là hai mục riêng, hai số riêng, vì chúng có tác giả khác nhau. Còn khi cả cuốn sách do cùng một hoặc vài tác giả viết, như giáo trình thông thường, bạn không trích riêng từng chương thành mục mới mà trích cả cuốn sách, rồi chỉ chương cụ thể bằng cách thêm vị trí ngay trong ngoặc trích dẫn trong bài, ví dụ [3, Ch. 5].
Nhầm lẫn phổ biến là lấy tên người biên tập làm tác giả của một chương, hoặc ngược lại ghi tác giả chương mà không ghi sách chứa nó. Cả hai cách đều làm người đọc không tìm lại được nguồn. Cách kiểm nhanh: mở mục lục sách; nếu từng chương có tên tác giả riêng, đó là sách biên tập và bạn trích theo chương.
Sách nhiều tập, sách dịch và sách không rõ năm
Một số dạng sách không có mẫu riêng trong mọi phiên bản hướng dẫn, hoặc mẫu được trình bày khác nhau giữa các nguồn hướng dẫn của trường. Những nguyên tắc dưới đây giúp bạn xử lý mà không phải tự chế:
- Sách nhiều tập: ghi số tập bằng "vol." ngay sau tên sách hoặc sau lần tái bản, ví dụ giả định: Handbook of Industrial Automation, vol. 2. Nếu từng tập có tên riêng, nhiều mẫu ghi cả tên tập. Bạn đối chiếu mẫu sách nhiều tập trong bản hướng dẫn khoa đang dùng.
- Sách dịch: bạn trích bản mà bạn thực sự đọc. Đọc bản dịch tiếng Việt thì trích bản dịch: tác giả gốc, tên sách tiếng Việt, kèm người dịch, nhà xuất bản và năm của bản dịch. Cách ghi người dịch theo IEEE không được trình bày thống nhất giữa các nguồn hướng dẫn, nên khoa có mẫu thì theo mẫu đó.
- Sách không ghi năm: trước hết tìm ở trang thông tin xuất bản, số giấy phép, lời nói đầu. Nếu thật sự không có, nhiều khoa chấp nhận ghi "n.d." hoặc "không rõ năm". Không tự đoán năm.
- Sách do tổ chức đứng tên: tên tổ chức nằm ở vị trí tác giả, ví dụ một bộ giáo trình do một khoa biên soạn. Nếu tổ chức vừa là tác giả vừa là nhà xuất bản, vẫn ghi cả hai vị trí theo mẫu của khoa.
- Bài giảng, tập bài giảng nội bộ: không phải sách xuất bản. Nếu bắt buộc phải trích, ghi rõ đó là bài giảng hay tài liệu học tập của môn nào, đơn vị nào, năm nào; tốt hơn là tìm sách hay bài báo gốc mà bài giảng dựa vào.
Nguyên tắc chung cho mọi trường hợp lạ: đủ thông tin để người khác tìm lại đúng ấn bản bạn đã đọc, và nhất quán với các mục khác trong danh mục.
Sách điện tử và sách đọc trên thư viện số
Sách điện tử có cùng nội dung và cùng số trang với bản in thường được trích như sách in. Đây là trường hợp phổ biến của giáo trình nước ngoài mà thư viện trường mua quyền truy cập: bạn đọc trên màn hình, nhưng tệp là bản số hoá của sách in với đầy đủ tên sách, lần tái bản, nhà xuất bản và năm.
Khi sách chỉ có bản điện tử, hoặc bản điện tử khác bản in, IEEE Reference Guide có mẫu thêm thông tin truy cập vào cuối mục: chữ "Accessed:" kèm ngày truy cập viết theo dạng tháng viết tắt, ngày, năm, rồi cụm "[Online]. Available:" và chỗ lấy sách. Ví dụ giả định: A. Nguyen, Fundamentals of Power Electronics. Hanoi, Vietnam: Publisher X, 2021. Accessed: Mar. 5, 2026. [Online]. Available: (địa chỉ trang sách). Phần trong ngoặc tròn ở cuối là chỗ bạn đặt địa chỉ thật trong đồ án của mình.
Sách điện tử dạng dòng chữ chảy, không có số trang cố định, gây khó khi bạn cần ghi vị trí trích. Lúc đó bạn chỉ vị trí bằng chương hoặc mục, ví dụ [4, Sec. 3.2], thay vì số trang do máy đọc hiển thị, vì số đó thay đổi theo cỡ chữ và thiết bị.
Một lưu ý về nguồn gốc tệp: sách tải từ những nơi không rõ ràng có thể là bản khác với bản chính thức, thiếu trang, sai số trang, thậm chí sai lần tái bản. Nếu bạn dẫn số trang hay một công thức cụ thể, hãy chắc rằng bạn đang đọc đúng ấn bản ghi trong danh mục, ưu tiên bản ở thư viện trường.
Soát một mục sách trước khi đưa vào danh mục
Sau khi viết xong mục, bạn đi qua các bước dưới đây với cuốn sách mở ngay bên cạnh. Năm phút soát thường bắt được những lỗi mà người chấm nhìn ra trong vài giây.
- Mở trang tên sách và trang thông tin xuất bản. Đối chiếu tên tác giả, tên sách, phụ đề, lần tái bản, nhà xuất bản, nơi xuất bản và năm.
- Kiểm kiểu chữ: tên sách in nghiêng, không đặt trong ngoặc kép; tên chương, nếu có, đặt trong ngoặc kép và không in nghiêng.
- Kiểm dấu câu sau tên sách: có lần tái bản thì dấu phẩy, không có thì dấu chấm.
- Kiểm nơi xuất bản có quốc gia và dấu hai chấm trước nhà xuất bản.
- Nếu là chương sách, kiểm có đủ "in", tên sách, người biên tập kèm "Ed." và khoảng trang của chương.
- Kiểm trong bài: những chỗ dẫn một trang hay một chương cụ thể đã có vị trí trong ngoặc, ví dụ [3, p. 112].
Nếu danh mục có nhiều giáo trình tiếng Việt, đặt chúng cạnh nhau để so cách ghi nhà xuất bản và lần tái bản. Sự thiếu nhất quán giữa các mục cùng loại là thứ dễ thấy nhất khi người chấm lướt danh mục.
Câu hỏi thường gặp
Giáo trình do trường tự in, không có nhà xuất bản thì ghi thế nào?
Ghi đơn vị phát hành ở vị trí nhà xuất bản, thường là tên trường hoặc khoa, kèm thành phố, quốc gia và năm. Nếu tài liệu chỉ lưu hành nội bộ, ghi rõ điều đó theo mẫu của khoa. Người đọc bên ngoài khó tìm lại loại tài liệu này, nên chỉ dùng khi không có nguồn công khai tương đương.
Sách có ba tác giả thì ghi hết hay dùng et al.?
Ghi hết. IEEE chỉ dùng et al. trong danh mục khi có hơn sáu tác giả. Ba tác giả ghi theo dạng tên viết tắt và họ của từng người, dấu phẩy ngăn cách, có dấu phẩy trước "and" đứng trước tác giả cuối cùng.
Có cần ghi số trang tổng của cuốn sách không?
Không. Danh mục IEEE không ghi tổng số trang của sách. Số trang chỉ xuất hiện khi trích một chương trong sách biên tập, dưới dạng khoảng trang của chương đó, hoặc trong ngoặc trích dẫn ở bài khi bạn chỉ vị trí cụ thể.
Đọc bản tiếng Anh nhưng trường yêu cầu ưu tiên tài liệu tiếng Việt thì có nên trích bản dịch không?
Chỉ trích bản dịch khi bạn thật sự đọc bản dịch. Trích một bản mình không đọc là ghi sai nguồn, vì số trang, câu chữ và đôi khi nội dung khác nhau giữa các ấn bản. Nếu trường ưu tiên tài liệu tiếng Việt, hãy đọc bản dịch thật rồi trích theo nó.
Sách tái bản mới hơn khác nội dung bản cũ thì trích bản nào?
Trích đúng bản bạn đã đọc và ghi đúng lần tái bản của bản đó. Nếu cả hai bản đều có mặt ở thư viện, kỹ thuật thường ưu tiên bản mới vì đã cập nhật tiêu chuẩn và số liệu, trừ khi bạn cần dẫn một nội dung chỉ có ở bản cũ.
Có được viết tắt tên nhà xuất bản tiếng Việt không?
Nhiều khoa chấp nhận viết "NXB" kèm tên riêng của nhà xuất bản. Điều quan trọng là thống nhất trong cả danh mục: hoặc viết "NXB" cho tất cả, hoặc viết đầy đủ "Nhà xuất bản" cho tất cả, không trộn hai cách.