Mẫu IEEE cho một bài trong kỷ yếu hội thảo là: Tác giả, “Tên bài,” in Tên kỷ yếu viết tắt, Thành phố, Quốc gia, năm, pp. trang đầu–trang cuối, kèm doi nếu có. Chữ "in" báo cho người đọc rằng bài nằm trong một ấn phẩm lớn hơn; tên kỷ yếu in nghiêng và thường viết tắt, ví dụ "Proceedings" thành "Proc.", "Conference" thành "Conf.".
Trong ngành điện, điện tử, viễn thông và khoa học máy tính, bài hội nghị có trọng lượng gần bằng bài tạp chí, nên danh mục của một đồ án có thể có nhiều bài kỷ yếu. Bài này đi qua mẫu chuẩn, cách viết tắt tên hội nghị, cách ghi hội nghị trong nước, bài được trình bày mà không in trong kỷ yếu, áp phích và bài đăng trong kỷ yếu dạng bộ sách có số tập. Mọi tên bài, tên hội nghị và tác giả đều là giả định.
Từng thành phần trong mục kỷ yếu
Ví dụ giả định: một bài hai tác giả trình bày tại một hội nghị quốc tế về điện tử công suất tổ chức ở Đà Nẵng. Bảng dưới tách từng phần, kèm dấu câu đi theo.
| Thành phần | Trong ví dụ | Ghi chú |
|---|---|---|
| Tác giả | H. Do and K. Bui, | Tên viết tắt trước, họ sau; hai người nối bằng "and" |
| Tên bài | “A compact gate driver for GaN switches,” | Ngoặc kép, viết hoa kiểu câu, dấu phẩy trong ngoặc |
| Chữ "in" | in | Viết thường, không in nghiêng |
| Tên kỷ yếu | Proc. Int. Conf. Power Electron. X, | In nghiêng, viết tắt từ theo quy ước |
| Nơi họp | Da Nang, Vietnam, | Thành phố, quốc gia; IEEE coi đây là phần tuỳ chọn |
| Năm | 2024, | Năm diễn ra hoặc năm xuất bản kỷ yếu |
| Trang | pp. 210–215, | Gạch nối dài giữa hai số |
| DOI | doi: 10.xxxx/xxxxx. | Có thì ghi, không có thì bỏ |
Ghép lại: [6] H. Do and K. Bui, “A compact gate driver for GaN switches,” in Proc. Int. Conf. Power Electron. X, Da Nang, Vietnam, 2024, pp. 210–215, doi: 10.xxxx/xxxxx.
So với mục bài báo tạp chí, mục kỷ yếu không có "vol." và "no." trong phần lớn trường hợp, có thêm chữ "in" và nơi họp. Nếu bạn thấy mục kỷ yếu của mình có "vol. 3, no. 2", nhiều khả năng bạn đang nhầm một bài tạp chí thành bài hội nghị, hoặc kỷ yếu đó được xuất bản như một số tạp chí; trường hợp sau được nói ở cuối bài.
Viết tắt tên hội nghị và kỷ yếu
Viết tắt từng từ, không viết tắt cả tên thành chữ cái. IEEE viết tắt các từ quen thuộc trong tên kỷ yếu: Proceedings thành Proc., International thành Int., Conference thành Conf., Symposium thành Symp., Annual thành Annu., Workshop thường giữ nguyên. Tên viết tắt dạng chữ cái đầu mà ban tổ chức tự đặt cho hội nghị, kiểu một cụm năm chữ in hoa, không thay cho tên kỷ yếu trong danh mục; nếu muốn, bạn có thể thêm nó trong ngoặc sau tên.
Bỏ năm và số thứ tự lần tổ chức nếu đã có ở phần năm. Nhiều hướng dẫn theo IEEE khuyên không lặp năm trong tên kỷ yếu khi năm đã đứng riêng ở phía sau. Cách xử lý số thứ tự lần tổ chức, kiểu "lần thứ 15", không thống nhất giữa các mẫu; bạn đối chiếu bản hướng dẫn khoa dùng và giữ một cách.
Tên hội nghị trong nước giữ tiếng Việt. Hội nghị tổ chức bằng tiếng Việt, kỷ yếu in tên tiếng Việt thì ghi tên tiếng Việt, in nghiêng, thường không viết tắt, ví dụ giả định: in Kỷ yếu Hội nghị Khoa học Kỹ thuật Điện Toàn quốc lần thứ X. Không tự dịch sang tiếng Anh rồi viết tắt.
Lấy tên kỷ yếu, không lấy tên sự kiện trên băng rôn. Tên ghi trên trang bìa kỷ yếu hoặc trang mô tả bài trên cơ sở dữ liệu mới là tên cần trích. Tên sự kiện dùng để quảng bá đôi khi ngắn hơn hoặc khác đi một chút.
Hội nghị trong nước và kỷ yếu không có số trang
Nhiều hội nghị, hội thảo khoa học trong nước của các trường, các hội ngành xuất bản kỷ yếu có mã ISBN, đôi khi chỉ có bản điện tử. Mục trích vẫn theo cấu trúc chung: tác giả, tên bài trong ngoặc kép, "in" kèm tên kỷ yếu in nghiêng, nơi họp, năm, trang. Phần khác biệt nằm ở cách ghi tên và ngôn ngữ, vốn tuỳ quy định của khoa.
Ví dụ giả định một bài trong kỷ yếu tiếng Việt, theo kiểu nhiều khoa cho phép Việt hoá: [9] Nguyễn Thị Lan và Phạm Quốc Bảo, “Ứng dụng bộ lọc số trong đo dòng rò,” trong Kỷ yếu Hội thảo Khoa học Trường Đại học Y, Huế, Việt Nam, 2023, tr. 88–95. Chữ "trong" thay cho "in", "tr." thay cho "pp.". Nếu khoa yêu cầu giữ nguyên các chữ tiếng Anh cho mọi mục, bạn viết "in" và "pp." cho cả mục tiếng Việt.
Kỷ yếu không đánh số trang liên tục, mỗi bài đánh lại từ trang 1, khá thường gặp với kỷ yếu điện tử. Khi đó số trang không giúp tìm lại bài; nhiều người bỏ phần trang và giữ những thông tin còn lại, hoặc ghi số thứ tự bài nếu kỷ yếu có đánh số bài. Cách xử lý chính xác nên đối chiếu mẫu trong bản hướng dẫn khoa dùng.
Kỷ yếu chỉ có ở dạng tệp phát cho người dự, không công bố ở đâu, là nguồn rất khó tìm lại. Nếu buộc phải dùng, bạn ghi đủ những gì có và chuẩn bị bản sao để nộp kèm khi hội đồng yêu cầu. Tốt hơn, bạn kiểm xem tác giả đã đăng phiên bản đầy đủ của nghiên cứu đó ở tạp chí nào chưa và trích bản đó.
Bài trình bày chưa in, áp phích và bài chỉ có tóm tắt
Không phải mọi thứ trình bày ở hội nghị đều có mặt trong kỷ yếu. IEEE Reference Guide có mẫu riêng cho bài được trình bày nhưng không xuất bản, dùng cụm "presented at" thay cho "in". Những dạng hay gặp:
- Bài trình bày miệng không in: Tác giả, “Tên bài,” presented at the Tên hội nghị viết tắt, Thành phố, Quốc gia, Tháng Ngày–Ngày, năm. Tên hội nghị trong trường hợp này không in nghiêng vì không có ấn phẩm nào để in nghiêng. Ngày tháng tổ chức thường được ghi cụ thể.
- Áp phích: nhiều hướng dẫn xử lý như bài trình bày, có ghi rõ loại hình, ví dụ thêm chữ "poster" theo mẫu khoa cho phép. Áp phích có tóm tắt in trong kỷ yếu thì trích theo bản in đó.
- Bài chỉ có tóm tắt trong kỷ yếu: trích như bài kỷ yếu nhưng nên ghi rõ đây là tóm tắt nếu khoa yêu cầu, vì người đọc tìm về sẽ chỉ thấy một đoạn ngắn.
- Bài giảng mời, phần nói chính của hội nghị không có văn bản: nếu bắt buộc phải dẫn, ghi như bài trình bày chưa in. Nhưng thông tin chỉ nghe qua lời nói khó kiểm lại; trong đồ án, bạn nên tìm tài liệu viết của diễn giả về cùng chủ đề.
- Slide được chia sẻ sau hội nghị: không phải ấn phẩm chính thức. Nếu dẫn, ghi như tài liệu trực tuyến với ngày truy cập, và chỉ dùng khi không có bản viết tương đương.
Dấu hiệu nhanh để chọn "in" hay "presented at": hỏi xem có một cuốn kỷ yếu, in hoặc điện tử, chứa văn bản bài đó không. Có thì "in", không có thì "presented at".
Kỷ yếu xuất bản như số tạp chí hoặc như bộ sách
Một số hội nghị xuất bản bài dưới dạng một số chuyên đề của tạp chí, hoặc trong một bộ sách nhiều tập có tên bộ và số tập. Khi đó ấn phẩm bạn cầm trên tay không còn là kỷ yếu theo nghĩa thông thường, và cách trích nên theo đúng hình thức xuất bản thật.
Bài đăng trong một số tạp chí dành cho hội nghị được trích như bài tạp chí: tên tạp chí in nghiêng, tập, số, trang, năm, DOI. Bạn có thể nhận ra trường hợp này khi trang mô tả bài trên cơ sở dữ liệu ghi rõ tên tạp chí cùng tập và số, còn tên hội nghị chỉ xuất hiện như một ghi chú.
Bài trong bộ sách hội nghị, kiểu một tập trong bộ ghi chú bài giảng chuyên ngành có số tập, nhiều hướng dẫn xử lý gần với chương sách: tên bài, "in" kèm tên tập kỷ yếu in nghiêng, người biên tập nếu có, tên bộ và số tập, nơi xuất bản, nhà xuất bản, năm, trang. Mẫu cụ thể khác nhau giữa các nguồn hướng dẫn, nên đây là chỗ bạn đối chiếu bản IEEE Reference Guide và mẫu của khoa trước khi chốt.
Nguyên tắc chung giúp bạn không đoán mò: thông tin trong mục phải dẫn người đọc tới đúng ấn phẩm chứa bài. Nếu một người cầm mục của bạn và tìm thấy bài trong vòng vài phút trên thư viện số, mục đó đã làm tròn việc của nó, dù cách trình bày một chi tiết nhỏ có thể khác mẫu này một chút.
Nhận ra bài hội nghị và lấy đủ thông tin trong năm phút
Trên các cơ sở dữ liệu học thuật, bài hội nghị và bài tạp chí nằm lẫn với nhau, và tệp tải về thường chỉ có tên bài. Trình tự dưới giúp bạn xác định đúng loại nguồn trước khi viết mục, vì chọn sai loại là sai cả cấu trúc mục.
- Mở trang mô tả bài trên cơ sở dữ liệu hoặc trên trang của hội nghị, không dựa vào tên tệp. Tìm dòng ghi tên ấn phẩm chứa bài.
- Nếu tên ấn phẩm có những chữ như Proceedings, Conference, Symposium, Workshop, Kỷ yếu, Hội nghị, Hội thảo và không có tập, số kiểu tạp chí, đó là bài kỷ yếu; dùng mẫu có chữ "in".
- Nếu tên ấn phẩm là một tạp chí, có tập và số, dù bài có nhắc tới hội nghị, trích như bài tạp chí.
- Chép tên kỷ yếu đúng như trang mô tả, rồi viết tắt từng từ theo quy ước, không thêm bớt từ mang nghĩa.
- Lấy nơi tổ chức và năm từ trang mô tả hoặc trang đầu kỷ yếu. Năm tổ chức và năm xuất bản kỷ yếu đôi khi lệch nhau khi kỷ yếu ra sau hội nghị; bạn ghi theo thông tin trên ấn phẩm và giữ nhất quán.
- Ghi khoảng trang và DOI nếu có, rồi đặt mục vào đúng vị trí số theo thứ tự xuất hiện trong bài.
Trường hợp vẫn không chắc bài thuộc loại nào, nhìn phần đầu bản PDF chính thức: bài kỷ yếu thường có dòng chân trang ghi tên hội nghị và năm, bài tạp chí thường có tên tạp chí kèm tập, số ở đầu trang. Còn nếu bạn chỉ có bản thảo tác giả tự đăng, trước hết hãy tìm xem bản chính thức nằm ở đâu.
Câu hỏi thường gặp
Có bắt buộc ghi nơi tổ chức hội nghị trong mục IEEE không?
IEEE Reference Guide coi nơi tổ chức là phần có thể ghi hoặc không với bài trong kỷ yếu đã xuất bản. Tuy vậy, nhiều khoa và nhiều mẫu yêu cầu ghi. Nếu khoa không quy định, bạn chọn một cách và áp dụng cho mọi mục kỷ yếu trong danh mục.
Bài hội nghị đã được mở rộng thành bài tạp chí thì trích bản nào?
Trích bản bạn đã đọc và dùng ý. Hai bản thường khác nhau về độ đầy đủ và đôi khi về kết quả. Nếu bạn dùng kết quả chỉ có ở bản tạp chí, trích bản tạp chí; nếu cần nói ý tưởng được đề xuất lần đầu ở hội nghị, có thể trích cả hai thành hai mục riêng.
Kỷ yếu có cả mã ISBN thì có cần ghi mã đó không?
Mẫu IEEE cho bài kỷ yếu không yêu cầu ghi ISBN. Một số khoa thích thêm mã này với kỷ yếu trong nước vì giúp xác định ấn phẩm; nếu khoa yêu cầu thì thêm ở cuối mục theo mẫu của khoa, còn không thì bỏ.
Tên hội nghị rất dài có được tự rút gọn không?
Bạn được viết tắt từng từ theo quy ước viết tắt chung, như Proc., Int., Conf., nhưng không nên bỏ bớt những từ mang nghĩa phân biệt hội nghị này với hội nghị khác. Tự rút gọn quá tay khiến người đọc không tìm lại được kỷ yếu.
Bài hội thảo của chính nhóm nghiên cứu mình chưa đăng thì trích thế nào?
Nếu bài đã được chấp nhận nhưng chưa xuất bản, nhiều hướng dẫn cho ghi "to be published" hoặc "accepted for publication" kèm tên kỷ yếu. Nếu bài chưa được chấp nhận, đó chưa phải nguồn công bố; bạn trình bày kết quả như một phần công việc của chính mình theo quy định của khoa.
Áp phích ở hội nghị sinh viên có được đưa vào danh mục tài liệu tham khảo không?
Được, nếu bạn thật sự dùng ý của nó và có đủ thông tin để người khác tìm lại. Ghi theo mẫu bài trình bày, nói rõ đây là áp phích. Vì áp phích thường chưa qua phản biện đầy đủ, đừng dùng nó làm chỗ dựa duy nhất cho một nhận định quan trọng.