VienDan.comViện Dẫn
Harvard, Vancouver, MLA, Chicago

Trích dẫn kiểu Harvard: vì sao mỗi trường một kiểu và cách ghi đúng bản trường dùng

Harvard là họ kiểu tác giả – năm, không có một cẩm nang gốc. Cách nhận ra biến thể trường dùng, mẫu sách, bài báo, trang web và lỗi hay gặp.

Vietnamese university student in Huế sitting by a tall library window, two thick reference handbooks open with blank pages, pencil resting between them, soft morning light from the side

Trích dẫn kiểu Harvard là cách ghi nguồn theo cặp tác giả – năm: trong bài viết (Nguyễn, 2021), cuối bài có danh mục xếp theo vần tên tác giả. Điều nhiều sinh viên không được ai nói thẳng là Harvard không có một cẩm nang chính thức duy nhất. Không có tổ chức nào giữ "bản gốc" như APA có Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ hay MLA có Hiệp hội Ngôn ngữ Hiện đại. Mỗi trường, mỗi khoa, mỗi tạp chí dùng một biến thể, khác nhau ở dấu phẩy, dấu ngoặc, chỗ đặt năm, cách ghi trang.

Vì vậy câu hỏi đúng không phải "Harvard ghi thế nào" mà là "bản Harvard trường mình dùng ghi thế nào". Bài này chỉ ra phần mọi biến thể đều giống nhau, những chỗ hay lệch, mẫu ghi theo một biến thể phổ biến (mọi tác giả và tên tài liệu đều là ví dụ giả định), và cách tìm ra bản trường bạn đang yêu cầu trước khi gõ dòng đầu tiên của danh mục.

Harvard là một họ kiểu trích dẫn, không phải một cuốn cẩm nang

Tên "Harvard" gắn với hệ tác giả – năm theo một giai thoại hay được kể về giới khoa học tự nhiên ở Đại học Harvard cuối thế kỷ 19, nhưng trường này không ban hành và không bảo trợ quy tắc trích dẫn nào mang tên mình. Qua hơn một thế kỷ, cách ghi tác giả – năm lan sang nhiều ngành, mỗi nơi chỉnh một chút cho hợp thói quen, rồi tất cả được gọi chung là Harvard. Hệ APA, hệ Chicago tác giả – năm hay kiểu của nhiều tạp chí khoa học xã hội thực chất cùng gia đình đó, chỉ khác ở chỗ có một tổ chức đứng ra viết thành sách.

Hệ quả thực tế: hai thư viện đại học ở Anh có thể phát hai tờ hướng dẫn Harvard khác nhau, và cả hai đều "đúng" với trường của mình. Ở Anh, nhiều trường dựa vào cuốn hướng dẫn thương mại Cite Them Right; ở Úc có kiểu của một sổ tay văn phong do chính phủ phát hành trước đây và nhiều bản do trường tự soạn. Sinh viên Việt Nam học chương trình liên kết với trường Anh, Úc thường gặp Harvard đầu tiên ở đây, kèm một tờ hướng dẫn riêng của khoa.

Điểm cần nhớ: khi giảng viên chấm, chuẩn để so là tờ hướng dẫn của trường hoặc môn học, không phải một trang mạng nào đó bạn tìm được. Một danh mục ghi đúng "Harvard của trường khác" vẫn có thể bị nhận xét là sai định dạng. Ngược lại, nếu trường chỉ ghi chung chung "dùng Harvard" mà không kèm hướng dẫn, bạn được chọn một biến thể có nguồn gốc rõ và giữ nhất quán từ đầu đến cuối, đó là điều người chấm thật sự nhìn.

Những gì mọi biến thể Harvard đều giống nhau

Trong bài ghi tác giả và năm. Dạng ngoặc (Nguyễn, 2021) đặt cuối ý được dẫn, hoặc dạng tường thuật Nguyễn (2021) cho rằng… khi tên tác giả là chủ ngữ của câu. Không có số chú thích, không có chú thích cuối trang cho việc dẫn nguồn.

Trích nguyên văn thì thêm trang. Khi chép đúng từng chữ của tác giả, bạn ghi thêm số trang, ví dụ (Nguyễn, 2021, p. 34) hoặc (Nguyễn, 2021, tr. 34) trong bài tiếng Việt nếu trường cho dùng chữ viết tắt tiếng Việt. Nhiều hướng dẫn cũng khuyến khích ghi trang khi diễn giải một ý nằm ở một chỗ cụ thể của cuốn sách dày.

Danh mục cuối bài xếp theo vần họ tác giả. Không đánh số. Cùng một tác giả có nhiều tài liệu thì xếp theo năm từ cũ tới mới; cùng tác giả cùng năm thì thêm chữ a, b sau năm (2021a, 2021b) và giữ y như vậy trong bài.

Mỗi mục trong danh mục bắt đầu bằng tác giả rồi tới năm. Đây là lý do hệ này dễ tra: người đọc thấy (Trần, 2019) trong bài, lật xuống vần T, tìm năm 2019. Thứ tự các thông tin sau năm thì tuỳ biến thể, nhưng tác giả – năm luôn đứng đầu.

Tên sách, tên tạp chí in nghiêng. Phần lớn biến thể in nghiêng tên của "vật chứa lớn": cuốn sách, tờ tạp chí, trang web. Tên bài báo hay tên chương thì để chữ thường, có hoặc không có dấu nháy tuỳ biến thể.

Không có tác giả thì đưa tên tài liệu hoặc tổ chức lên đầu. Báo cáo của một cơ quan ghi tên cơ quan ở vị trí tác giả; tài liệu thật sự không rõ người viết thì dùng tên tài liệu thay tác giả, cả trong bài lẫn danh mục.

Những chỗ các biến thể Harvard hay lệch nhau

Bảng dưới so hai cách ghi hay gặp trên cùng một tài liệu giả định. Cột trái là kiểu có ngoặc quanh năm, thường thấy trong hướng dẫn của các trường ở Anh; cột phải là kiểu năm đứng trơn sau tên, hay gặp trong hướng dẫn của một số trường ở Úc. Đây là ví dụ để bạn biết chỗ nào cần dò, không phải quy tắc của trường cụ thể nào.

Chi tiếtKiểu có ngoặc quanh nămKiểu năm không ngoặc
Tác giả và năm trong danh mụcNguyễn, V.A. (2021)Nguyễn, VA 2021,
Trích trong bài(Nguyễn, 2021, p. 34)(Nguyễn 2021, p. 34)
Tên bài báoTrong dấu nháy đơn: 'Tên bài báo'Trong dấu nháy đơn hoặc không có nháy
Số trang bài báopp. 45–60pp. 45–60 hoặc chỉ 45–60
Nơi xuất bản sáchHà Nội: Nhà xuất bản XNhà xuất bản X, Hà Nội
Tài liệu trực tuyếnAvailable at: … (Accessed: ngày tháng năm)viewed ngày tháng năm, <địa chỉ>
Từ bao nhiêu tác giả thì viết et al. trong bàiThường từ bốn tác giảCó bản từ ba, có bản từ bốn

Những khác biệt này nhỏ nhưng lặp lại ở mọi dòng, nên một danh mục trộn hai kiểu nhìn rất lộn xộn. Khi đã chọn cột nào thì đi hết danh mục theo cột đó. Nếu tờ hướng dẫn của trường có ví dụ cho đúng loại nguồn bạn đang ghi, chép theo ví dụ ấy từng dấu chấm, dấu phẩy, kể cả khi nó khác bảng trên.

Mẫu ghi Harvard cho bốn loại nguồn hay dùng nhất

Các mẫu dưới theo kiểu có ngoặc quanh năm, gần với hướng dẫn mà nhiều trường ở Anh dùng. Mọi tác giả, tên sách, tên tạp chí đều là ví dụ giả định; DOI viết dạng giữ chỗ.

  • Sách một tác giả: Nguyễn, V.A. (2021) Kinh tế đô thị nhập môn. 2nd edn. Hà Nội: Nhà xuất bản X. Trong bài: (Nguyễn, 2021). Lần xuất bản chỉ ghi khi không phải lần đầu; bản tiếng Việt có thể ghi "Tái bản lần thứ hai" nếu trường cho viết bằng tiếng Việt.
  • Chương trong sách có người biên tập: Trần, T.B. (2020) 'Nhà ở xã hội tại đô thị loại một', in Lê, H.C. (ed.) Chính sách đô thị Việt Nam. Đà Nẵng: Nhà xuất bản Y, pp. 45–67. Trong bài dẫn người viết chương (Trần, 2020), không dẫn người biên tập.
  • Bài báo tạp chí: Phạm, M.D. và Võ, T.E. (2022) 'Thói quen đọc của sinh viên năm nhất', Tạp chí Khoa học Giáo dục X, 14(2), pp. 45–60. Available at: doi.org/10.xxxx/xxxxx. Trong bài: (Phạm và Võ, 2022) với bài tiếng Việt, hoặc (Pham and Vo, 2022) nếu cả bài viết bằng tiếng Anh.
  • Trang web của tổ chức: Viện Nghiên cứu Giả định Z (2024) Hướng dẫn tiết kiệm nước sinh hoạt. Available at: [địa chỉ trang] (Accessed: 16 November 2026). Ngày truy cập là bắt buộc trong phần lớn biến thể Harvard khi ghi địa chỉ trang, vì nội dung web thay đổi được.
  • Báo cáo của cơ quan: Sở Giáo dục Tỉnh Giả định (2023) Báo cáo tổng kết năm học. Tên tỉnh: Sở Giáo dục Tỉnh Giả định. Khi tác giả và nhà xuất bản trùng nhau, nhiều hướng dẫn vẫn ghi cả hai, một số cho lược bớt — xem ví dụ của trường.

Để ý ba chi tiết nhỏ hay bị bỏ: chữ viết tắt tên đệm dính liền có chấm (V.A.) trong kiểu này, khác APA có dấu cách (V. A.); năm không có dấu chấm theo sau ngoặc; tên sách và tên tạp chí in nghiêng nhưng tên bài thì không.

Trích trong bài: các tình huống thường gặp

Một tác giả: (Nguyễn, 2021). Hai tác giả: (Nguyễn và Trần, 2021) trong bài tiếng Việt, hay (Nguyen and Tran, 2021) trong bài tiếng Anh; phần lớn biến thể Harvard dùng chữ "and" chứ không dùng ký hiệu "&" như APA. Từ ngưỡng tác giả mà biến thể của trường quy định trở lên, bạn viết tên người đầu kèm et al. hoặc "và cộng sự", tuỳ trường cho viết chữ Latinh hay chữ Việt; danh mục cuối bài thì nhiều bản vẫn ghi đủ tên.

Nhiều nguồn cho cùng một ý đặt chung ngoặc, ngăn bằng dấu chấm phẩy: (Lê, 2018; Nguyễn, 2021; Trần, 2023). Có biến thể yêu cầu xếp theo năm, có biến thể theo vần — chọn một và giữ. Cùng một tác giả nhiều năm thì gộp: (Nguyễn, 2019, 2021). Khi bạn đã nhắc tên tác giả trong câu, chỉ để năm trong ngoặc: Nguyễn (2021) ghi nhận rằng…; nếu trích nguyên văn thì số trang đặt ngay sau đoạn trích: Nguyễn (2021, p. 34) viết rằng "…".

Trích thứ cấp, tức bạn chỉ đọc ý của Lê qua sách của Nguyễn, thường ghi (Lê, 2005, cited in Nguyễn, 2021) hoặc "dẫn theo" trong bài tiếng Việt; danh mục chỉ có sách của Nguyễn, vì đó là thứ bạn thật sự đọc. Cách ghi này lộ ra rằng bạn chưa xem bản gốc, nên chỉ dùng khi bản gốc thật sự không tiếp cận được.

Tài liệu không có năm thì ghi (Viện Z, n.d.) — viết tắt của "no date" — hoặc "không năm" nếu trường cho viết tiếng Việt. Đừng tự điền năm truy cập vào chỗ năm xuất bản, vì như vậy là gán cho tài liệu một ngày nó không có.

Bốn bước tìm đúng bản Harvard trường bạn đang dùng

Trước khi gõ mục đầu tiên của danh mục, dành mười lăm phút cho việc này sẽ tiết kiệm cả buổi sửa lại lúc gần hạn nộp.

  1. Đọc đề cương môn học và quy định trình bày bài viết của khoa. Nhiều trường có tệp hướng dẫn riêng; chỗ ghi thường nằm trong mục "trình bày", "tài liệu tham khảo" hay phụ lục quy chế. Tìm dòng nói tên kiểu trích dẫn và, quan trọng hơn, có kèm ví dụ hay không.
  2. Nếu có ví dụ, đối chiếu năm chi tiết: dấu ngoặc quanh năm, dấu phẩy sau tên, cách ghi lần xuất bản, nháy quanh tên bài, cách ghi tài liệu trực tuyến. Năm điểm này quyết định gần hết diện mạo danh mục.
  3. Nếu hướng dẫn chỉ ghi "Harvard" trống trơn, hỏi giảng viên hoặc thư viện trường xem có bản khuyến nghị không. Không có thì chọn một hướng dẫn công bố rộng rãi, ghi tên và lần xuất bản của nó vào sổ tay của bạn để lần sau dùng lại đúng bản đó.
  4. Lập sẵn một tệp mẫu năm dòng cho năm loại nguồn bạn dùng nhiều nhất (sách, chương, bài báo, trang web, báo cáo cơ quan), ghi đúng biến thể đã chọn. Mỗi khi thêm nguồn mới, chép dòng mẫu cùng loại rồi thay thông tin, thay vì gõ lại từ trí nhớ.

Nếu dùng công cụ tạo trích dẫn tự động, hãy kiểm xem nó đang xuất theo bản Harvard nào: nhiều công cụ có vài lựa chọn mang chữ Harvard, và kết quả thường lệch ở đúng năm chi tiết trên. Đối chiếu từng dòng với tệp mẫu của bạn trước khi nộp.

Lỗi Harvard hay bị nhận xét trong bài nộp

Trộn Harvard với APA. Dấu "&" trong bài, "(2nd ed.)" trong danh mục, DOI ghi kiểu APA bên cạnh "Available at" — dấu hiệu bạn chép mẫu từ nhiều nơi. Chọn một nguồn mẫu và đi theo nó.

Có trong bài mà không có trong danh mục, hoặc ngược lại. Đây là lỗi bị trừ điểm nhiều nhất ở mọi kiểu, không riêng Harvard. Trước khi nộp, đi từng ngoặc (tác giả, năm) trong bài và đánh dấu dòng tương ứng ở danh mục; dòng nào không được đánh dấu là thừa.

Năm trong bài khác năm trong danh mục. Thường do sách tái bản: bạn đọc bản 2021 nhưng ghi năm của lần in đầu. Ghi năm của đúng bản bạn cầm trên tay.

Đánh số danh mục. Harvard xếp theo vần, không đánh số. Danh mục có số 1, 2, 3 đứng đầu dòng làm người chấm nghĩ bạn nhầm sang kiểu số.

Ghi tên tác giả Việt lẫn lộn. Dòng này "Nguyễn, V.A.", dòng kia "Văn An, N.", dòng khác "Nguyễn Văn An". Chọn một cách theo quy định trường và áp cho mọi tên Việt; cách đảo hay giữ họ tên người Việt có bài riêng trong danh mục tên tác giả của trang.

Thiếu ngày truy cập với tài liệu trên mạng. Phần lớn biến thể Harvard đòi ngày truy cập khi ghi địa chỉ trang. Ghi ngay lúc bạn đọc, đừng để cuối kỳ mới điền theo trí nhớ.

Câu hỏi thường gặp

Harvard và APA có phải là một không?

Không. Cả hai đều là hệ tác giả – năm nên trong bài nhìn rất giống, nhưng APA có cẩm nang chính thức với quy tắc cố định, còn Harvard là tên gọi chung của nhiều biến thể. Danh mục cuối bài khác nhau rõ ở dấu ngoặc, nơi xuất bản, cách ghi tên bài và DOI.

Trường chỉ ghi "trích dẫn Harvard" mà không có ví dụ thì làm sao?

Hỏi giảng viên hoặc thư viện xem có bản khuyến nghị không. Nếu không, chọn một hướng dẫn Harvard công bố rộng rãi, có ví dụ cho nhiều loại nguồn, và giữ nhất quán. Người chấm nhìn vào sự nhất quán và đầy đủ thông tin nhiều hơn là một dấu phẩy.

Bài viết bằng tiếng Việt có được viết "và cộng sự" thay cho et al. không?

Nhiều trường trong nước cho dùng "và cộng sự" hoặc "và nnk" trong bài tiếng Việt, nhiều chương trình liên kết lại yêu cầu giữ et al. Đây là quy định trình bày của từng nơi, không phải quy tắc Harvard, nên xem tờ hướng dẫn của khoa và dùng thống nhất một cách.

Có cần ghi tên thành phố nơi xuất bản sách không?

Trong phần lớn biến thể Harvard thì có, khác APA 7 đã bỏ chi tiết này. Nếu sách không ghi nơi xuất bản, bạn lấy thành phố đặt trụ sở nhà xuất bản in ở trang bản quyền; không tìm được thì theo hướng dẫn trường về thông tin thiếu.

Có nên ghi số trang khi diễn giải chứ không trích nguyên văn?

Không bắt buộc ở nhiều biến thể, nhưng nên ghi khi ý bạn dẫn nằm ở một chương hay một trang cụ thể của tài liệu dài. Người đọc tra được ngay, và giảng viên thấy bạn đọc thật chứ không dẫn theo bản tóm tắt.

Công cụ tạo trích dẫn ghi Harvard khác tờ hướng dẫn của trường thì theo bên nào?

Theo tờ hướng dẫn của trường. Công cụ chỉ chọn một biến thể nó được cài sẵn, có khi cũ hơn bản trường dùng. Hãy sửa kết quả cho khớp ví dụ của trường, và đọc lại từng dòng vì công cụ hay lấy sai năm hoặc viết hoa sai tên bài.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138