VienDan.comViện Dẫn
Harvard, Vancouver, MLA, Chicago

Trích thơ, kịch và tiểu thuyết theo MLA trong bài phân tích văn học

Cách đưa câu thơ, lời thoại, đoạn văn xuôi vào bài phân tích theo MLA: gạch chéo ngắt dòng, trích khối, ghi số dòng, hồi – cảnh – dòng, trang kèm chương.

Literature student in Nghệ An sitting cross-legged on a dormitory bed with a slim poetry volume and a blank exercise notebook, pen in hand, warm evening lamp, top-down view

Theo MLA, câu thơ dài tới ba dòng được viết liền trong câu văn, ngắt dòng bằng dấu gạch chéo có cách hai bên; từ bốn dòng trở lên thì tách thành khối thụt lề, giữ nguyên ngắt dòng. Văn xuôi dài quá bốn dòng trong bài của bạn cũng chuyển thành khối. Thơ dẫn theo số dòng, kịch thơ dẫn theo hồi – cảnh – dòng, tiểu thuyết dẫn theo trang và có thể kèm chương.

Đây là những tình huống hằng ngày của sinh viên văn học, ngôn ngữ Anh và cả học viên viết luận văn so sánh văn học, nhưng ít khi được dạy kỹ. Bài này đi qua từng loại văn bản, với câu thơ, lời thoại, đoạn văn là ví dụ giả định viết riêng cho bài, để bạn thấy cách trình bày mà không phải đối chiếu một bản in cụ thể.

Trích thơ ngắn: viết liền trong câu với dấu gạch chéo

Khi trích một đến ba dòng thơ, bạn giữ chúng trong câu văn của mình, đặt trong nháy kép, và đánh dấu chỗ xuống dòng của bản gốc bằng dấu gạch chéo có dấu cách hai bên. Chỗ ngắt khổ đánh dấu bằng hai gạch chéo. Ví dụ với hai câu lục bát giả định: Nhà thơ mở bài bằng một khung cảnh vắng: "Chiều về qua bến sông xưa / Con đò lặng lẽ đợi mưa đầu mùa" (lines 1–2).

Lần đầu dẫn số dòng, MLA yêu cầu ghi chữ "line" hoặc "lines" để người đọc biết đó là số dòng chứ không phải số trang; từ lần sau chỉ cần con số, ví dụ (5–6). Trong bài tiếng Việt, khoa có thể cho dùng "câu" hoặc "dòng". Nếu bạn dẫn nhiều bài thơ của cùng một tác giả, thêm tên bài thơ rút gọn để phân biệt.

Dấu câu cuối câu trích đặt sau ngoặc dẫn nguồn, không đặt trong nháy, trừ khi đó là dấu hỏi hay dấu chấm than thuộc về câu thơ. Bản in không đánh số dòng thì cách dẫn có khác; cẩm nang MLA có hướng dẫn cho trường hợp này, nên đối chiếu thay vì tự đếm dòng một cách tuỳ tiện.

Một chi tiết hay bị bỏ: chữ viết hoa đầu dòng thơ giữ nguyên như bản gốc, kể cả khi nó nằm giữa câu văn của bạn sau dấu gạch chéo. Đừng "chuẩn hoá" chính tả hay dấu câu của thơ, kể cả khi tác giả cố ý viết khác chuẩn.

Trích thơ dài: tách khối, giữ ngắt dòng

Từ bốn dòng thơ trở lên, bạn tách đoạn trích ra thành khối riêng: bắt đầu dòng mới, thụt toàn bộ khối nửa inch so với lề trái, không dùng nháy kép, giữ nguyên ngắt dòng và cả những chỗ thụt dòng đặc biệt của bản gốc. Câu văn dẫn vào khối thường kết thúc bằng dấu hai chấm.

Ngoặc dẫn nguồn của khối đặt sau dấu câu cuối của dòng thơ cuối, khác với trích ngắn. Nếu dòng thơ cuối quá dài để ngoặc nằm cùng dòng, ngoặc xuống dòng mới, căn lề phải. Ví dụ giả định với bốn dòng: khối gồm "Chiều về qua bến sông xưa", "Con đò lặng lẽ đợi mưa đầu mùa", "Ai đi để lại câu hò", "Bờ tre giữ hộ tiếng đò năm xưa", rồi (lines 1–4) sau dòng cuối.

Lược bớt một phần trong khối dùng dấu ba chấm; lược một hay nhiều dòng trọn vẹn thì cẩm nang cho dùng một dòng chấm dài gần bằng dòng thơ bên trên. Thêm chữ của bạn vào để câu rõ nghĩa thì đặt trong ngoặc vuông. Mọi can thiệp đều phải nhìn thấy được; người đọc phải phân biệt được chữ của nhà thơ và chữ của bạn.

Trích khối là công cụ, không phải cách lấp chữ. Giảng viên văn học thường khó chịu khi bài có nhiều khối dài mà phần phân tích ngắn. Quy tắc thực tế: mỗi khối nên đi kèm phần phân tích dài hơn chính nó, chỉ ra từng chi tiết trong khối mà bạn đang bàn.

Trích kịch: thơ và văn xuôi khác nhau

Kịch có hai cách dẫn tuỳ vở được viết bằng thơ hay văn xuôi, và một cách trình bày riêng khi bạn trích đối thoại giữa nhiều nhân vật. Ví dụ đều là vở giả định.

  • Kịch thơ: dẫn hồi, cảnh, dòng bằng chữ số, ngăn bằng dấu chấm: (2.3.15–18) nghĩa là hồi 2, cảnh 3, dòng 15 đến 18. Không ghi số trang, vì số dòng giống nhau giữa các bản in đánh số chuẩn.
  • Kịch văn xuôi: dẫn số trang của bản bạn dùng, có thể kèm hồi, cảnh sau dấu chấm phẩy: (45; act 2, sc. 1). Phần sau giúp người cầm bản in khác vẫn tìm được đoạn.
  • Đối thoại nhiều nhân vật: tách khối, thụt nửa inch. Mỗi lượt lời bắt đầu bằng tên nhân vật viết hoa toàn bộ, theo sau là dấu chấm, rồi lời thoại; các dòng tiếp theo của cùng lượt lời thụt thêm. Ví dụ giả định: NGƯỜI LÁI ĐÒ. Trời sắp mưa, sang sông thì sang ngay. / CÔ GIÁO. Đợi thêm một chuyến nữa thôi.
  • Chỉ dẫn sân khấu: giữ nguyên in nghiêng hay ngoặc như bản gốc nếu bạn trích cả chỉ dẫn; nếu lược bỏ thì đánh dấu lược.
  • Lần đầu nhắc vở kịch: nhiều giảng viên muốn bạn nói rõ bản in hoặc bản dịch đang dùng, vì số trang và đôi khi cả số dòng thay đổi giữa các bản.

Trong bài tiếng Việt về kịch Việt Nam, khoa có thể chấp nhận cách ghi "hồi 2, cảnh 3" bằng chữ. Kịch bản sân khấu trong nước thường không đánh số dòng, nên cách dẫn hay dùng là số trang kèm hồi, cảnh.

Tiểu thuyết và truyện: trang, chương và trích khối

Văn xuôi dẫn theo trang, nhưng tiểu thuyết in rất nhiều bản. MLA cho thêm thông tin phân chia của tác phẩm sau số trang để người đọc ở bản khác vẫn tìm được.

Tình huốngCách ghiGhi chú
Trích ngắn, sách có chương(112; ch. 4)Trang của bản bạn dùng, chương sau dấu chấm phẩy
Sách chia phần và chương(112; pt. 2, ch. 4)Viết tắt pt. cho phần, ch. cho chương
Đã nêu tên tác giả trong câu(112)Chỉ còn trang
Văn xuôi dài quá bốn dòng trong bài bạnTách khối, thụt nửa inch, không nháyNgoặc dẫn sau dấu chấm cuối khối
Lời thoại nhân vật trong tiểu thuyếtGiữ nháy của bản gốc bên trong nháy của bạnNháy trong đổi thành nháy đơn khi trích ngắn
Sách điện tử không có trang cố định(ch. 4) hoặc (pt. 2, ch. 4)Không dùng số vị trí của thiết bị đọc

Khi trích ngắn một câu văn có lời thoại, nháy kép trong bản gốc đổi thành nháy đơn để lồng vào nháy kép của bạn. Ví dụ giả định: Người kể chuyện chỉ nói ngắn rằng bà cụ "đứng ở bậc cửa, gọi 'Về đi con' rồi quay vào" (112; ch. 4). Với trích khối, không có nháy bao ngoài nên nháy của bản gốc giữ nguyên.

Một tác phẩm, nhiều bản in: chọn bản nào và nói rõ thế nào

Tác phẩm văn học nổi tiếng thường có nhiều bản in, bản tuyển, bản khảo dị, và các bản không phải lúc nào cũng giống nhau từng chữ. Trong bài phân tích, chênh một chữ giữa hai bản có thể thay đổi cách đọc một câu thơ. Vì vậy việc đầu tiên trước khi trích là chọn một bản làm căn cứ và dùng nó suốt bài.

Nên chọn bản có uy tín về văn bản học nếu có, như bản do người biên soạn có chuyên môn khảo đính và ghi rõ nguồn văn bản; nếu môn học đã chỉ định một bản, dùng bản đó để giảng viên đối chiếu được số trang, số dòng. Ghi bản này trong Works Cited với đầy đủ người biên soạn hay người khảo đính ở vị trí người đóng góp, vì họ là một phần quan trọng của văn bản bạn đọc.

Khi bạn nhận thấy hai bản khác nhau ở đúng đoạn đang phân tích, đó không phải chuyện để giấu mà là một điểm để bàn. Hãy nêu rõ bản bạn theo, trích chỗ khác biệt từ bản kia, và đưa cả hai bản vào Works Cited. Người chấm đánh giá cao việc bạn biết văn bản có lịch sử, hơn là một bài trích mượt mà nhưng không rõ lấy từ đâu.

Với tác phẩm đọc trên mạng, kiểm xem trang đó chép theo bản in nào. Nhiều trang chép lại không ghi nguồn, có lỗi chính tả hoặc đã bị sửa; dùng làm bản tham khảo nhanh thì được, nhưng trích trong bài nộp thì nên đối chiếu với bản in.

Trích văn bản tiếng Việt trong bài viết bằng tiếng Anh

Đưa cả nguyên văn lẫn bản dịch. Khi bài viết tiếng Anh phân tích thơ Việt, người chấm cần thấy nguyên văn để đánh giá phân tích của bạn về âm điệu, vần, chữ. MLA có hướng dẫn trình bày nguyên văn và bản dịch: trích ngắn thì bản dịch đặt trong ngoặc tròn sau nguyên văn, hoặc ngược lại; trích khối thì bản dịch có thể đặt thành khối riêng ngay sau.

Nói rõ ai dịch. Nếu bản dịch là của bạn, nói rõ một lần (ví dụ "my trans." trong ngoặc, hoặc một câu chú thích). Nếu dùng bản dịch đã xuất bản, bản dịch ấy là một nguồn và phải có mặt trong Works Cited.

Giữ dấu tiếng Việt. Nguyên văn tiếng Việt giữ đủ dấu. Bài in bằng phông chữ thiếu dấu là lỗi trình bày, không phải lý do để bỏ dấu.

Đừng để bản dịch thay phân tích. Bản dịch sát nghĩa thường làm mất nhịp và vần của lục bát hay song thất lục bát. Nếu điều bạn phân tích là nhịp, vần, thanh điệu, hãy giải thích điều đó bằng lời, vì người đọc không thấy được qua bản dịch.

Soát một bài phân tích văn học trước khi nộp

Năm lượt soát dành riêng cho các đoạn trích, chạy sau khi đã soát nội dung.

  1. Đếm dòng của mọi đoạn trích thơ: từ bốn dòng phải là khối, tới ba dòng phải viết liền với dấu gạch chéo.
  2. Đếm dòng của mọi đoạn trích văn xuôi trong bài của bạn: dài quá bốn dòng phải là khối.
  3. Soát vị trí dấu câu và ngoặc dẫn: trích ngắn thì ngoặc trước dấu chấm, trích khối thì ngoặc sau dấu chấm.
  4. Soát lần đầu dẫn số dòng có chữ "lines" hay chữ tương đương mà khoa cho phép; các lần sau chỉ còn số.
  5. Mở bản in, đối chiếu từng đoạn trích từng chữ: không sai dấu, không thiếu chữ, mọi chỗ lược đều có dấu ba chấm.

Lượt cuối là lượt đáng giá nhất. Trích sai một chữ trong thơ có thể làm sai cả phân tích về vần hay nhịp, và người chấm thuộc tác phẩm sẽ nhận ra ngay.

Câu hỏi thường gặp

Có phải mọi câu thơ trích đều cần ghi số dòng không?

Theo MLA thì có, khi bản in đánh số dòng. Bài thơ ngắn vài dòng thì nhiều giảng viên chấp nhận chỉ ghi tên bài, nhưng ghi số dòng vẫn là an toàn. Nếu bản in không đánh số, đối chiếu cẩm nang về cách dẫn.

Trích một chữ hay một cụm từ của nhà thơ có cần dấu gạch chéo không?

Không, khi cụm từ nằm gọn trong một dòng. Dấu gạch chéo chỉ dùng khi đoạn trích vượt qua chỗ xuống dòng của bản gốc. Cụm từ ngắn vẫn cần nháy kép và số dòng.

Dẫn một vở kịch thơ dịch sang tiếng Việt thì có dùng hồi – cảnh – dòng không?

Chỉ khi bản dịch đánh số dòng. Bản dịch thường không giữ được số dòng của bản gốc, nên phần nhiều phải dẫn trang của bản dịch kèm hồi, cảnh. Nói rõ bản dịch bạn dùng ở lần nhắc đầu tiên.

Trích khối có cần cách dòng đôi như thân bài không?

Theo MLA thì có, khối trích cách dòng giống phần còn lại của bài, chỉ khác ở lề thụt. Một số quy định của khoa cho cách dòng đơn trong khối; nếu khoa có mẫu, theo mẫu khoa.

Có được thay đổi chữ trong đoạn trích cho khớp ngữ pháp câu của mình không?

Được nếu bạn đánh dấu: chữ thêm hoặc thay đặt trong ngoặc vuông, chữ lược dùng dấu ba chấm. Thay đổi phải không làm sai nghĩa của bản gốc; nếu phải sửa nhiều, nên diễn giải bằng lời của bạn thay vì trích.

Trích lời thoại từ phim chuyển thể thì dùng cách nào?

Phim là một nguồn khác hẳn văn bản gốc: dẫn theo mốc thời gian của phim và đưa phim vào Works Cited riêng. Đừng gán lời thoại trong phim cho tiểu thuyết gốc, vì kịch bản thường đã sửa.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138