VienDan.comViện Dẫn
Harvard, Vancouver, MLA, Chicago

Vancouver với tài liệu tiếng Việt: tên tác giả, tạp chí trong nước và luận văn

Ghi Vancouver cho nguồn tiếng Việt: tên tác giả đầy đủ hay viết tắt, giữ hay bỏ dấu, tạp chí y học trong nước, luận văn, hướng dẫn chuyên môn của Bộ.

Young pharmacist in Đà Nẵng sorting a pile of Vietnamese medical theses with plain bindings on a wooden shelf, viewed from behind, afternoon light through blinds

Vancouver được viết cho tài liệu tiếng Anh, nên khi danh mục có nhiều nguồn tiếng Việt sẽ phát sinh bốn câu hỏi: tên tác giả Việt ghi đủ hay viết tắt, có giữ dấu không, tạp chí trong nước viết tắt thế nào, và có tách tài liệu tiếng Việt ra nhóm riêng không. Không có câu trả lời duy nhất; các trường và tạp chí trong nước theo những quy ước khác nhau. Điều chắc chắn là bạn phải chọn một cách theo quy định nơi nhận bài và giữ nguyên suốt danh mục.

Bài này trình bày các cách đang dùng, chỗ mỗi cách có lý, mẫu cho luận văn, bài tạp chí trong nước, sách giáo trình và hướng dẫn chuyên môn do cơ quan ban hành. Mọi tác giả, tên tài liệu, số hiệu trong mẫu là ví dụ giả định; khi gặp văn bản thật, bạn chép đúng thông tin in trên văn bản đó.

Tên tác giả Việt: ba cách đang gặp

Tác giả giả định Nguyễn Văn An xuất hiện trong danh mục Vancouver theo ba dạng sau. Cả ba đều có trong luận văn và tạp chí trong nước; điểm khác là mục đích.

Cách ghiVí dụHợp khi nào
Họ đầy đủ, chữ cái đầu không dấuNguyen VABài gửi tạp chí quốc tế; nguồn tiếng Việt trong danh mục bài tiếng Anh
Họ đầy đủ, chữ cái đầu giữ dấuNguyễn VAMột số tạp chí trong nước muốn giữ dấu mà vẫn theo khuôn Vancouver
Họ tên đầy đủ, giữ dấu, không đảoNguyễn Văn AnNhiều luận văn, luận án tiếng Việt; người đọc trong nước dễ nhận ra tác giả

Cách thứ ba lệch khỏi khuôn Vancouver gốc nhưng có lý do thực tế: chữ cái đầu "VA" có thể là Văn An, Việt Anh, Vân Anh, nên trong cộng đồng có rất nhiều người họ Nguyễn, Trần, Lê, rút gọn làm người đọc khó phân biệt. Citing Medicine có hướng dẫn đơn giản hoá ký tự có dấu khi ghi tên; nhiều trường trong nước lại yêu cầu giữ dấu với tài liệu tiếng Việt. Bạn chỉ cần không trộn: đã ghi đầy đủ họ tên thì mọi tác giả Việt đều đầy đủ.

Tác giả nước ngoài trong cùng danh mục thì vẫn ghi họ và chữ cái đầu như thường lệ. Một danh mục có "Nguyễn Văn An" ở dòng 4 và "Harper AL" ở dòng 5 là bình thường nếu trường quy định như vậy.

Tách hay gộp tài liệu tiếng Việt và tiếng nước ngoài

Nhiều trường trong nước yêu cầu danh mục luận văn chia hai nhóm: tài liệu tiếng Việt trước, tài liệu tiếng nước ngoài sau. Yêu cầu này xung đột với nguyên tắc cốt lõi của Vancouver, vốn xếp theo thứ tự xuất hiện. Nếu tài liệu số 1 trong bài là tiếng Anh và số 2 là tiếng Việt, tách nhóm sẽ làm số trong danh mục không còn đi theo thứ tự.

Các trường xử lý mâu thuẫn này theo nhiều cách. Có nơi đánh số liên tục qua hai nhóm, mỗi nhóm xếp theo vần, rồi trong bài ghi số theo danh mục — thực chất là kiểu đánh số theo danh mục quen thuộc ở nhiều luận văn trong nước, không phải Vancouver thuần. Có nơi giữ Vancouver thuần, gộp một danh mục duy nhất. Có nơi tách nhóm nhưng trong mỗi nhóm vẫn xếp theo thứ tự xuất hiện.

Bạn không cần quyết định cách nào đúng về lý thuyết; việc của bạn là hỏi rõ trường muốn cách nào trước khi bắt đầu đánh số. Hỏi người hướng dẫn hoặc phòng quản lý đào tạo sau đại học, kèm một ví dụ cụ thể: "nguồn đầu tiên trong bài là tiếng Anh, trong danh mục nó đứng đâu, mang số mấy". Câu hỏi có ví dụ thường nhận được câu trả lời rõ hơn câu hỏi chung chung.

Bài gửi tạp chí thì khác: phần lớn tạp chí y học dùng Vancouver thuần, một danh mục, không tách ngôn ngữ. Khi chuyển chương luận văn thành bài báo, bạn sẽ phải đánh số lại toàn bộ — đây là lý do nên giữ bảng ghi chép nguồn tách rời khỏi văn bản.

Mẫu cho các nguồn tiếng Việt hay gặp trong luận văn ngành sức khoẻ

Mẫu dưới dùng cách ghi họ tên đầy đủ có dấu, kiểu nhiều luận văn tiếng Việt đang theo; nếu trường bạn dùng cách khác, chỉ thay phần tên. Tất cả là ví dụ giả định.

  • Bài tạp chí trong nước: Trần Thị Bình, Lê Hoàng Châu. Thực trạng tuân thủ vệ sinh tay của sinh viên điều dưỡng tại một bệnh viện thực hành. Tạp chí Y học Giả định X. 2022;14(2):45-52. Tên tạp chí ghi đầy đủ vì không có tên viết tắt chuẩn.
  • Luận văn thạc sĩ: Phạm Minh Đức. Kiến thức về bảo quản thuốc tại nhà của người bệnh cao tuổi [luận văn thạc sĩ]. Cần Thơ: Trường Đại học Giả định Y; 2021. Phần trong ngoặc vuông nói loại tài liệu, Citing Medicine dùng [master's thesis] hoặc [dissertation].
  • Giáo trình: Bộ môn Dược lý, Trường Đại học Giả định Y. Dược lý học. Tái bản lần thứ ba. Hà Nội: Nhà xuất bản Giả định; 2020. Tác giả là đơn vị thì ghi tên đơn vị ở vị trí tác giả.
  • Hướng dẫn chuyên môn do cơ quan ban hành: Cơ quan Y tế Giả định. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh X (ban hành kèm Quyết định số 0000/QĐ-XYZ ngày 01/01/2020). Hà Nội: Cơ quan Y tế Giả định; 2020. Với văn bản thật, chép đúng số hiệu, ngày ký, cơ quan ban hành như trên văn bản.
  • Kỷ yếu hội nghị trong nước: Võ Thị Em. Tên báo cáo. Trong: Kỷ yếu Hội nghị Khoa học Điều dưỡng Giả định lần thứ 5; 2023 tháng 10 12-13; Huế. Huế: Nhà xuất bản Giả định; 2023. tr. 88-95.

Chữ "Trong", "tr." thay cho "In", "p." là cách Việt hoá mà nhiều trường cho phép với tài liệu tiếng Việt. Một số nơi yêu cầu giữ chữ tiếng Anh cho cả danh mục; khi đó dòng kỷ yếu trên viết "In: …; p. 88-95". Quyết định này áp cho cả danh mục, không đổi theo từng dòng.

Tên bài tiếng Việt khi danh mục viết bằng tiếng Anh

Giữ tên gốc hay dịch. Citing Medicine có hướng dẫn riêng cho bài không phải tiếng Anh: dịch tên bài sang tiếng Anh đặt trong ngoặc vuông và ghi ngôn ngữ gốc ở cuối dòng, hoặc giữ tên gốc kèm bản dịch. Nhiều tạp chí quốc tế làm theo cách này; một số tạp chí chỉ cần tên gốc chuyển sang chữ không dấu.

Ví dụ giả định theo kiểu dịch. Tran TB, Le HC. [Hand hygiene adherence among nursing students in a teaching hospital]. Tap chi Y hoc Gia dinh X. 2022;14(2):45-52. Vietnamese. Bản dịch là của bạn, nên dịch sát nghĩa, không tóm tắt lại.

Bài đã có tên tiếng Anh song song. Nhiều tạp chí trong nước in tên bài và tóm tắt bằng hai thứ tiếng. Khi bài có tên tiếng Anh do chính tạp chí in, dùng tên đó thay vì tự dịch, vì đó là tên người đọc nước ngoài tra được.

Đừng ghi tên tiếng Anh như thể bài viết bằng tiếng Anh. Nếu bỏ ngoặc vuông và bỏ chú thích ngôn ngữ, người đọc tưởng có một bản tiếng Anh để tìm. Chú thích "Vietnamese." ở cuối dòng là một chữ nhưng tránh cho người đọc mất công tìm.

Sách nước ngoài đọc qua bản dịch tiếng Việt

Sinh viên ngành sức khoẻ đọc nhiều sách giáo khoa nước ngoài qua bản dịch. Nguyên tắc chung của mọi kiểu trích dẫn là ghi đúng bản bạn đã đọc: nếu bạn đọc bản tiếng Việt, danh mục ghi bản tiếng Việt, với năm, nhà xuất bản, lần xuất bản của bản dịch, không ghi thông tin bản gốc như thể bạn đã đọc bản gốc.

Trong Vancouver, tác giả vẫn là người viết sách gốc, ghi theo khuôn họ và chữ cái đầu; người dịch được ghi thêm như một người đóng góp, thường ngay sau tên sách. Vị trí và chữ dùng cho người dịch khác nhau giữa các hướng dẫn, nên xem ví dụ của trường hoặc của Citing Medicine trước khi ghi. Ví dụ giả định: Harper AL. Điều dưỡng cơ sở. Trần Thị Bình, người dịch. Hà Nội: Nhà xuất bản Giả định; 2021.

Số trang khi trích nguyên văn là số trang của bản dịch. Nếu bạn đối chiếu cả bản gốc để chắc thuật ngữ, có thể ghi chú điều đó trong bài, nhưng danh mục vẫn chỉ có bản bạn thật sự dẫn. Cách trích sách dịch theo APA có bài riêng trong chuyên mục sách của trang, các nguyên tắc về bản đọc thật áp dụng y hệt.

Quy trình soát danh mục có cả nguồn tiếng Việt và tiếng Anh

Trước khi nộp luận văn hoặc gửi bài, chạy sáu lượt soát dưới đây; mỗi lượt chỉ để ý một thứ.

  1. Tên tác giả Việt: tất cả cùng một dạng (đầy đủ có dấu, hoặc họ và chữ cái đầu). Tìm những dòng lệch, thường là dòng chép từ trang tạp chí khác nhau.
  2. Dấu tiếng Việt: không có dòng nào bị mất dấu một nửa, kiểu "Nguyễn Van An", do sao chép từ tệp lỗi phông.
  3. Tên tạp chí: tạp chí nước ngoài viết tắt chuẩn, tạp chí trong nước ghi đầy đủ, cùng một tạp chí không lúc đầy đủ lúc viết tắt.
  4. Chuỗi năm;tập(số):trang: không có dấu cách thừa, số trang cùng một quy ước rút gọn hoặc ghi đủ.
  5. Thứ tự: nếu là Vancouver thuần, số trong danh mục khớp thứ tự xuất hiện; nếu trường tách nhóm, đúng quy tắc trường đã nói.
  6. Văn bản của cơ quan: số hiệu, ngày ký, cơ quan ban hành khớp đúng bản gốc bạn đang giữ, không chép lại từ một danh mục của người khác.

Lượt cuối là lượt hay bị bỏ nhất, và là chỗ lỗi đáng ngại nhất: một số hiệu văn bản chép sai có thể dẫn người đọc tới một văn bản khác hoàn toàn. Phần cách trích dẫn văn bản pháp luật nói chung có bài riêng trong chuyên mục nguồn đặc thù Việt Nam của trang.

Khi tài liệu tiếng Việt thiếu thông tin

Tài liệu trong nước hay thiếu một vài thông tin mà Vancouver đòi: bài kỷ yếu không ghi trang, giáo trình nội bộ không có nhà xuất bản, tài liệu tập huấn chỉ có tên đơn vị và năm. Nguyên tắc là ghi những gì có, không bịa phần thiếu, và dùng cách đánh dấu mà cẩm nang hoặc trường quy định cho thông tin vắng mặt.

Với giáo trình lưu hành nội bộ, nhiều trường cho ghi "[lưu hành nội bộ]" hoặc tương đương thay cho nhà xuất bản, kèm tên trường và năm. Với tài liệu không ghi năm, Citing Medicine có cách ghi năm ước đoán trong ngoặc vuông kèm dấu hỏi; nếu không ước đoán được, theo quy định của trường về tài liệu không năm. Với bài kỷ yếu không ghi trang, bỏ phần trang thay vì đoán.

Một câu hỏi nên đặt trước khi cố ghi cho đủ: tài liệu này có đáng đưa vào danh mục không. Người đọc luận văn của bạn có tìm được tài liệu nội bộ của một khoa khác không? Nếu không, và ý bạn dẫn có trong một nguồn công bố rộng hơn, hãy dẫn nguồn đó. Nếu tài liệu nội bộ là nguồn duy nhất, giữ nó, ghi đủ những gì có và nói rõ nơi lưu trữ.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn tiếng Việt có bắt buộc ghi tên tác giả Việt kiểu Nguyen VA không?

Không bắt buộc ở nhiều trường; nhiều luận văn ghi họ tên đầy đủ có dấu với tác giả Việt. Đây là quy định trình bày của từng trường, nên đọc hướng dẫn của trường hoặc xem vài luận văn đã bảo vệ gần đây của chính khoa bạn.

Bài gửi tạp chí quốc tế có dẫn nguồn tiếng Việt thì làm gì?

Ghi tên tác giả theo khuôn Vancouver không dấu, dịch tên bài sang tiếng Anh trong ngoặc vuông hoặc dùng tên tiếng Anh do chính tạp chí in, ghi tên tạp chí đầy đủ không dấu, thêm chú thích ngôn ngữ ở cuối dòng theo hướng dẫn của tạp chí nhận bài.

Trong bài viết dẫn văn bản của cơ quan nhà nước thì ghi số hay ghi tên văn bản?

Theo Vancouver vẫn ghi số như mọi nguồn khác. Bạn có thể nhắc tên văn bản trong câu cho người đọc dễ theo dõi, rồi đặt số ngay sau, ví dụ: theo hướng dẫn chuyên môn hiện hành của cơ quan quản lý [7].

Tạp chí trong nước đổi tên thì ghi tên cũ hay tên mới?

Ghi tên tạp chí đúng như lúc bài được đăng, vì đó là tên in trên số tạp chí người đọc sẽ tìm. Nếu muốn giúp người đọc, có thể ghi tên mới trong ngoặc, nhưng điều này không bắt buộc và nhiều nơi không làm.

Có cần ghi DOI cho bài tạp chí trong nước không?

Nếu bài có DOI thì nên ghi, kể cả khi danh mục viết tiếng Việt. Ngày càng nhiều tạp chí trong nước cấp DOI cho bài đăng; thông tin này thường in ở trang đầu bài hoặc trang giới thiệu bài trên trang của tạp chí.

Hai tác giả trùng tên đầy đủ thì phân biệt thế nào?

Vancouver đánh số nên không cần phân biệt bằng chữ như hệ tác giả – năm; hai bài của hai người trùng tên vẫn là hai số khác nhau. Điều quan trọng là bạn ghi đúng tên bài, năm, tạp chí để người đọc không nhầm hai tài liệu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138