VienDan.comViện Dẫn
Harvard, Vancouver, MLA, Chicago

Harvard và APA khác nhau ở đâu: đặt hai cách ghi cạnh nhau trên cùng một nguồn

So sánh Harvard và APA 7 trên cùng sách, bài báo, trang web giả định: dấu ngoặc, nơi xuất bản, tên bài, DOI, et al. và cách chuyển nhanh giữa hai kiểu.

Two Vietnamese students in Hà Nội working side by side at a long wooden study table, two stacks of journals between them, notebooks with blank pages, overhead view, warm lamp light

Harvard và APA cùng là hệ tác giả – năm, nên phần trích trong bài gần như giống hệt; chỗ khác nằm ở danh mục cuối bài. APA 7 có cẩm nang chính thức, bỏ nơi xuất bản, ghi DOI dưới dạng địa chỉ đầy đủ, dùng ký hiệu "&" và viết et al. từ ba tác giả trong bài. Phần lớn biến thể Harvard giữ nơi xuất bản, đặt tên bài trong nháy đơn, ghi "pp." trước số trang, viết "and" thay cho "&" và thêm cụm "Available at" cho tài liệu trực tuyến.

Sinh viên hay gặp câu hỏi này trong hai tình huống: chuyển từ môn học dùng APA sang môn dùng Harvard, hoặc nộp bài cho chương trình liên kết sau khi đã quen APA ở trường trong nước. Bài này đặt hai kiểu cạnh nhau trên cùng các nguồn giả định, chỉ ra những chỗ dễ lẫn nhất và gợi ý thứ tự sửa khi phải chuyển cả danh mục. Phần Harvard lấy theo biến thể hay gặp ở các trường Anh; trường bạn dùng bản khác thì đối chiếu hướng dẫn của trường.

Vì sao hai kiểu nhìn giống mà người chấm vẫn nhận ra ngay

Khi đọc một đoạn văn, người chấm thấy (Nguyễn, 2021, p. 34) trong cả hai kiểu và không phân biệt được. Nhưng khi lật xuống danh mục, chỉ cần một dòng là đủ biết bài theo kiểu nào: dấu chấm sau ngoặc năm, chữ "(2nd ed.)" hay "2nd edn.", chữ "Hà Nội:" có hay không. Danh mục là phần giảng viên dò định dạng, vì ở đó quy tắc lặp lại ở mọi dòng và lỗi lộ rõ.

Sự khác nhau có lý do lịch sử. APA được một hiệp hội nghề nghiệp viết thành cẩm nang, cập nhật theo từng lần xuất bản, và lần thứ bảy ra năm 2019 đã chủ động bỏ những chi tiết bị coi là thừa trong thời tài liệu số, như nơi xuất bản hay cụm "Retrieved from". Harvard không có cơ quan chủ quản, các biến thể đi theo thói quen của từng trường nên giữ lại nhiều chi tiết kiểu sách in hơn.

Hiểu chuyện này giúp bạn khỏi tranh luận vô ích kiểu "APA bỏ nơi xuất bản rồi sao Harvard vẫn ghi". Hai hệ không cạnh tranh nhau; chúng là hai bộ quy ước, và việc của bạn là đi đúng bộ mà người nhận bài yêu cầu. Bảng dưới gom các điểm khác biệt quan trọng nhất để bạn dò nhanh.

Bảng so sánh từng chi tiết trên cùng một nguồn

Ví dụ giả định: sách của Nguyễn Văn An, tái bản lần hai năm 2021, Nhà xuất bản X ở Hà Nội; bài báo của Phạm Minh Đức và Võ Thị Em năm 2022 trên Tạp chí Khoa học Giáo dục X, tập 14, số 2, trang 45 đến 60, có DOI.

Chi tiếtAPA 7Harvard (biến thể hay gặp ở Anh)
Năm trong danh mụcNguyễn, V. A. (2021). — có chấm sau ngoặcNguyễn, V.A. (2021) — không chấm
Chữ viết tắt tênCó dấu cách: V. A.Thường dính liền: V.A.
Lần xuất bảnTên sách (2nd ed.).Tên sách. 2nd edn.
Nơi xuất bảnKhông ghi, chỉ tên nhà xuất bảnHà Nội: Nhà xuất bản X
Nối hai tác giảPhạm, M. Đ., & Võ, T. E.Phạm, M.Đ. and Võ, T.E.
Tên bài báoChữ thường, không nháyTrong nháy đơn 'Tên bài'
Tập và số14(2), 45–60 — tập in nghiêng14(2), pp. 45–60
DOIGhi dưới dạng địa chỉ đầy đủ ở cuối dòngAvailable at: kèm DOI hoặc địa chỉ
et al. trong bàiTừ ba tác giảThường từ bốn tác giả
Hai tác giả trong ngoặc(Phạm & Võ, 2022)(Phạm and Võ, 2022)

Nhìn vào bảng, bạn sẽ thấy phần lớn khác biệt là dấu câu và vị trí, không phải thông tin. Điều này có nghĩa là nếu bạn đã ghi chép đủ dữ liệu của mỗi nguồn ngay từ đầu, việc chuyển giữa hai kiểu chỉ là chuyện định dạng lại. Riêng nơi xuất bản là ngoại lệ: APA 7 không cần nên nhiều người không chép, đến khi chuyển sang Harvard phải quay lại tìm từng cuốn sách.

Mẫu đầy đủ đặt cạnh nhau

Ba loại nguồn quen thuộc, ghi theo cả hai kiểu để bạn so từng ký tự. Tất cả là ví dụ giả định, DOI và địa chỉ viết dạng giữ chỗ.

  • Sách — APA 7: Nguyễn, V. A. (2021). Kinh tế đô thị nhập môn (2nd ed.). Nhà xuất bản X.
  • Sách — Harvard: Nguyễn, V.A. (2021) Kinh tế đô thị nhập môn. 2nd edn. Hà Nội: Nhà xuất bản X.
  • Bài báo — APA 7: Phạm, M. Đ., & Võ, T. E. (2022). Thói quen đọc của sinh viên năm nhất. Tạp chí Khoa học Giáo dục X, 14(2), 45–60. doi.org/10.xxxx/xxxxx (bản thật ghi đủ tiền tố giao thức trước doi.org).
  • Bài báo — Harvard: Phạm, M.Đ. and Võ, T.E. (2022) 'Thói quen đọc của sinh viên năm nhất', Tạp chí Khoa học Giáo dục X, 14(2), pp. 45–60. Available at: doi.org/10.xxxx/xxxxx.
  • Trang web — APA 7: Viện Nghiên cứu Giả định Z. (2024, ngày 3 tháng 5). Hướng dẫn tiết kiệm nước sinh hoạt. [địa chỉ trang]. Ngày truy cập chỉ thêm khi nội dung được thiết kế để thay đổi theo thời gian.
  • Trang web — Harvard: Viện Nghiên cứu Giả định Z (2024) Hướng dẫn tiết kiệm nước sinh hoạt. Available at: [địa chỉ trang] (Accessed: 16 November 2026).

Hai chỗ người mới hay bỏ qua: APA in nghiêng cả tên tạp chí lẫn số tập, còn Harvard chỉ in nghiêng tên tạp chí; APA không bắt ngày truy cập cho phần lớn trang web, còn đa số biến thể Harvard bắt. Nếu bài của bạn viết tiếng Việt, những chữ "2nd ed.", "Available at" có thể được trường cho thay bằng tiếng Việt — đó là quy định trình bày của trường, kiểm tờ hướng dẫn trước.

Trích trong bài: bốn chỗ khác biệt nhỏ nhưng hay sai

Ký hiệu nối hai tác giả. APA dùng "&" trong ngoặc và chữ "và"/"and" khi tên nằm trong câu: (Phạm & Võ, 2022) nhưng Phạm và Võ (2022) cho thấy… Harvard dùng chữ ở cả hai chỗ. Chuyển từ APA sang Harvard, tìm mọi dấu "&" trong bài là cách soát nhanh nhất.

Ngưỡng et al. APA 7 viết et al. ngay từ lần dẫn đầu tiên khi có ba tác giả trở lên. Nhiều biến thể Harvard để ba tác giả vẫn ghi đủ, từ bốn mới rút. Một bài chuyển kiểu mà quên chỗ này thì các nguồn ba tác giả sẽ sai đồng loạt.

Dấu phẩy giữa tên và năm. APA luôn có: (Nguyễn, 2021). Harvard tuỳ biến thể, có bản có dấu phẩy, có bản không. Đây là chi tiết nên dò theo ví dụ của trường thay vì đoán.

Chữ viết tắt trang. Cả hai thường dùng "p." cho một trang và "pp." cho nhiều trang trong ngoặc. Bài tiếng Việt có thể dùng "tr." nếu trường cho phép; khi đã chọn thì dùng một kiểu suốt bài, đừng để "p." ở chương hai rồi "tr." ở chương bốn.

Chuyển cả danh mục từ APA sang Harvard theo thứ tự ít sót nhất

Nếu bạn phải chuyển một bài đã viết xong, làm theo trình tự dưới đây thay vì sửa từ dòng đầu tới dòng cuối; mỗi lượt chỉ dò một loại lỗi nên ít bỏ sót hơn.

  1. Lưu một bản sao bài gốc, đặt tên rõ là bản APA. Mọi thao tác dưới làm trên bản mới.
  2. Lượt một — năm: xoá dấu chấm sau ngoặc năm ở mọi dòng của danh mục, nếu biến thể Harvard của trường không có dấu chấm ấy.
  3. Lượt hai — sách: chuyển "(2nd ed.)" thành "2nd edn." đặt sau tên sách, rồi chèn "Nơi xuất bản:" trước tên nhà xuất bản. Sách nào bạn không có thông tin nơi xuất bản, đánh dấu để tra lại trang bản quyền.
  4. Lượt ba — bài báo: đặt tên bài vào nháy đơn, bỏ in nghiêng ở số tập, thêm "pp." trước số trang, chuyển DOI sang dạng "Available at:".
  5. Lượt bốn — tài liệu trực tuyến: thêm ngày truy cập cho mọi trang web; nếu không còn nhớ ngày đã đọc, mở lại trang, kiểm nội dung còn đúng như bạn dẫn không rồi ghi ngày kiểm hôm đó.
  6. Lượt năm — trong bài: tìm mọi "&" để đổi thành chữ, rà các nguồn ba tác giả để viết đủ tên nếu biến thể yêu cầu, rà dấu phẩy giữa tên và năm.
  7. Cuối cùng đối chiếu bài với danh mục một lần nữa: số nguồn trong bài và trong danh mục phải bằng nhau.

Cách làm theo lượt này áp dụng được cho chiều ngược lại, chỉ cần đảo các bước. Nó cũng là thói quen tốt cho mọi phép chuyển kiểu khác, như từ hệ tác giả – năm sang hệ số; bài về chuyển danh mục giữa các kiểu trong cùng chuyên mục này đi sâu hơn.

Bài viết tiếng Việt: chữ nào giữ nguyên, chữ nào được Việt hoá

Cả APA lẫn Harvard đều được viết cho bài tiếng Anh, nên khi dùng trong luận văn hay tiểu luận tiếng Việt sẽ nảy ra câu hỏi: viết "p." hay "tr.", "2nd ed." hay "tái bản lần thứ hai", "et al." hay "và cộng sự", "Available at" hay "truy cập tại". Nguyên tắc mà nhiều hướng dẫn trong và ngoài nước cùng theo là: thông tin của nguồn (tên tác giả, tên sách, tên bài) giữ theo ngôn ngữ của nguồn, còn các chữ do người viết thêm vào (trang, tái bản, truy cập) thì có thể theo ngôn ngữ của bài.

Trong thực tế, nhiều trường trong nước có quy định trình bày riêng cho phần này, và các quy định không giống nhau. Có nơi yêu cầu Việt hoá toàn bộ chữ do người viết thêm vào, có nơi cho giữ tiếng Anh, có nơi chỉ Việt hoá với tài liệu tiếng Việt và giữ tiếng Anh với tài liệu nước ngoài. Không có cách nào đúng tuyệt đối ở đây; điều bị trừ điểm là dùng lẫn lộn.

Cách an toàn: đọc quy định của khoa, quyết định một bảng quy ước nhỏ gồm năm sáu chữ hay gặp (trang, tái bản, và cộng sự, người biên tập, truy cập, không năm), ghi bảng ấy vào đầu tệp ghi chép của bạn và áp cho mọi dòng. Khi chuyển từ APA sang Harvard hay ngược lại, bảng quy ước này giữ nguyên, chỉ phần dấu câu và vị trí thay đổi.

Khi nào nên chọn kiểu nào, nếu được chọn

Phần lớn thời gian bạn không được chọn: trường, khoa, tạp chí đã quy định. Nhưng có những trường hợp được tự quyết, như tiểu luận môn tự chọn, bài viết cho câu lạc bộ học thuật, hay báo cáo thực tập mà khoa chỉ yêu cầu "trích dẫn đầy đủ, nhất quán". Khi đó hãy nghĩ tới người đọc và loại nguồn bạn dùng.

APA 7 hợp với ngành tâm lý, giáo dục, khoa học xã hội, quản trị — nơi phần lớn nguồn là bài báo có DOI. Ưu điểm lớn của APA là có một cẩm nang duy nhất để tra khi gặp nguồn lạ, như bộ dữ liệu, phần mềm, nội dung do AI tạo. Harvard hợp khi bạn đang học trong một chương trình đã quen Harvard, hoặc dùng nhiều sách in mà người đọc cần biết nơi xuất bản.

Điều không nên làm là chọn theo cảm giác "kiểu nào dễ hơn", vì độ khó hai kiểu tương đương. Chọn kiểu mà bạn có hướng dẫn tin cậy để tra cứu khi gặp nguồn lạ; một kiểu không có chỗ tra sẽ làm bạn bịa quy tắc mỗi khi gặp tình huống mới, và đó mới là nguồn của sự thiếu nhất quán.

Câu hỏi thường gặp

Trích trong bài theo APA mà danh mục theo Harvard có được không?

Không nên. Phần trong bài và danh mục là hai nửa của một hệ; trộn hai kiểu khiến người chấm cho là chưa nắm quy tắc. Hai kiểu giống nhau nhiều ở phần trong bài, nhưng vẫn khác ở dấu "&" và ngưỡng et al., nên sửa cho đồng bộ cả hai nửa.

APA 7 có còn ghi nơi xuất bản sách không?

Không. Lần xuất bản thứ bảy của cẩm nang APA bỏ nơi xuất bản, chỉ giữ tên nhà xuất bản. Nếu bạn thấy mẫu APA còn ghi "Hà Nội:" thì đó là mẫu theo bản cũ hoặc quy định riêng của một trường.

Harvard có ghi DOI không?

Có. Phần lớn biến thể Harvard ghi DOI sau cụm "Available at:", một số bản kèm ngày truy cập. Khi tài liệu có DOI, ưu tiên DOI hơn địa chỉ trang vì DOI không đổi khi nhà xuất bản đổi giao diện trang web.

Tạp chí trong nước yêu cầu "kiểu Harvard" nhưng mẫu của họ khác bảng trên thì sao?

Theo mẫu của tạp chí. Nhiều tạp chí dùng chữ Harvard để chỉ hệ tác giả – năm nói chung rồi đặt quy ước riêng. Hãy mở vài bài đã đăng gần đây của chính tạp chí đó để xem cách họ trình bày thực tế, rồi theo y như vậy.

Học chương trình liên kết, môn này dùng APA, môn kia dùng Harvard, làm sao đỡ nhầm?

Giữ một bảng ghi chép nguồn đủ mọi trường thông tin, gồm cả nơi xuất bản và ngày truy cập, rồi lập hai tệp mẫu riêng cho hai kiểu. Khi viết môn nào, mở tệp mẫu của môn đó. Đừng sửa trực tiếp danh mục của bài cũ để dùng cho bài mới.

Có cách nào biết nhanh một danh mục đang theo APA hay Harvard không?

Nhìn ba chỗ: có dấu chấm sau ngoặc năm hay không, sách có ghi nơi xuất bản hay không, tên bài báo có nằm trong nháy hay không. Ba chỗ cùng nghiêng về một phía là đủ để kết luận, ít khi phải xét thêm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138