VienDan.comViện Dẫn
Harvard, Vancouver, MLA, Chicago

Trích dẫn Vancouver cho sinh viên y, dược, điều dưỡng: đánh số, mẫu và lỗi hay gặp

Vancouver đánh số theo thứ tự xuất hiện, tên tác giả viết họ và chữ cái đầu, tên tạp chí viết tắt. Mẫu bài báo, sách, chương, trang web và lỗi hay gặp.

Nursing student in Cần Thơ studying at a hospital library desk at dusk, stack of medical journals with plain covers, blank notepad, stethoscope on the table, side view

Vancouver là hệ trích dẫn đánh số mà phần lớn tạp chí y học và nhiều khoa y, dược, điều dưỡng dùng: mỗi nguồn nhận một số theo thứ tự lần đầu được nhắc trong bài, danh mục cuối bài xếp theo đúng thứ tự số ấy. Trong bài chỉ có con số, đặt trong ngoặc hoặc viết chỉ số trên; tên tác giả ghi họ trước rồi chữ cái đầu tên đệm và tên, không dấu chấm; tên tạp chí viết tắt.

Tên gọi đến từ cuộc họp của một nhóm biên tập viên tạp chí y học ở thành phố Vancouver, Canada, năm 1978; nhóm này sau thành Uỷ ban Quốc tế các Biên tập viên Tạp chí Y học (ICMJE). Bộ quy tắc chi tiết hiện nay nằm trong cẩm nang Citing Medicine của Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ. Bài này đi qua nguyên tắc đánh số, mẫu cho năm loại nguồn sinh viên ngành sức khoẻ dùng nhiều nhất, và những lỗi làm danh mục bị trả lại. Mọi tác giả, tên bài, tên tạp chí trong mẫu là ví dụ giả định.

Đánh số: một nguồn một số, giữ nguyên số đó đến hết bài

Nguồn đầu tiên bạn nhắc tới trong bài mang số 1, nguồn mới tiếp theo mang số 2, và cứ thế. Khi quay lại dẫn một nguồn đã có số, bạn dùng lại số cũ chứ không cấp số mới. Ví dụ giả định: đoạn mở đầu dẫn bài của Nguyễn (số 1) và Trần (số 2), sang phần bàn luận bạn nhắc lại Nguyễn thì vẫn ghi 1, rồi nhắc một nguồn mới của Lê thì ghi 3. Danh mục cuối bài vì thế không theo vần, không theo năm, mà theo đúng thứ tự xuất hiện.

Dẫn nhiều nguồn cùng lúc: các số liên tiếp nối bằng gạch ngang, các số rời nhau ngăn bằng dấu phẩy, ví dụ [2–5] hay [1,4,7]; dạng chỉ số trên thì viết tương tự nhưng nhỏ và nâng lên. Chọn ngoặc vuông, ngoặc tròn hay chỉ số trên là việc của tạp chí hoặc trường; ICMJE nêu ngoặc tròn với chữ số Ả Rập, nhiều nơi trong nước dùng ngoặc vuông. Vị trí số so với dấu chấm, dấu phẩy cũng tuỳ quy định — có nơi đặt số trước dấu câu, có nơi đặt sau.

Một hệ quả ít người tính trước: chỉ cần chèn thêm một nguồn mới vào giữa bài là mọi số phía sau phải dời. Viết luận văn dài, bạn nên dùng công cụ quản lý tài liệu để tự đánh lại số, hoặc ít nhất chỉ đánh số chính thức ở bản cuối, còn khi viết nháp thì ghi tạm tên tác giả và năm trong ngoặc. Bảng, hình và chú thích bảng cũng tính thứ tự theo vị trí bảng được nhắc lần đầu trong văn bản.

Quy tắc ghi tên tác giả và tên tạp chí

Họ trước, chữ cái đầu sau, không chấm, không cách. Tác giả giả định Nguyễn Văn An ghi là Nguyen VA trong danh mục tiếng Anh; một người tên nước ngoài giả định Anna Lee Harper ghi là Harper AL. Giữa các tác giả là dấu phẩy, sau tác giả cuối là dấu chấm.

Nhiều tác giả thì ghi mấy người. Citing Medicine khuyến nghị ghi đủ nhưng cho phép rút gọn; quy ước gặp nhiều nhất ở tạp chí y học là ghi sáu tác giả đầu rồi thêm et al. khi bài có trên sáu người. Có nơi chỉ lấy ba. Đây là chỗ phải xem hướng dẫn của trường hoặc tạp chí.

Tên tạp chí viết tắt theo danh mục của Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ. Tên viết tắt không có dấu chấm sau mỗi từ và không in nghiêng. Muốn biết tên viết tắt chuẩn, tra trong danh mục tạp chí của thư viện này; đừng tự rút gọn theo cảm giác, vì cùng một chữ có thể có cách viết tắt quy ước khác bạn đoán.

Tên bài báo viết hoa như câu thường. Chỉ viết hoa chữ đầu, danh từ riêng và từ viết tắt; không in nghiêng, không đặt trong nháy. Tên sách cũng viết hoa như câu và cũng không in nghiêng — điểm khác hẳn APA, Harvard, MLA.

Ít dấu câu trang trí. Vancouver gần như không dùng in nghiêng, in đậm hay nháy. Chỉ có dấu chấm, dấu phẩy, dấu chấm phẩy và dấu hai chấm theo vị trí cố định, nên một dấu đặt sai là lộ ngay.

Mẫu Vancouver cho năm loại nguồn thường dùng

Mẫu theo cấu trúc của Citing Medicine; tác giả, tên bài, tên tạp chí đều là ví dụ giả định, DOI viết dạng giữ chỗ. Bài viết tiếng Việt có thể Việt hoá các chữ như "editor", "cited" nếu trường cho phép.

  • Bài báo tạp chí: Nguyen VA, Tran TB, Le HC. Adherence to hand hygiene among nursing students in a teaching hospital. J Nurs Educ X. 2022;14(2):45-60. doi:10.xxxx/xxxxx
  • Bài báo trên bảy tác giả: Pham MD, Vo TE, Dang QK, Bui TL, Ho VM, Mai TN, et al. Tên bài. Tên tạp chí viết tắt. 2023;8(1):12-9. Ghi sáu tên đầu rồi et al., nếu quy định của nơi nhận bài theo mốc sáu.
  • Sách: Harper AL. Clinical pharmacology for nurses. 3rd ed. London: Publisher X; 2020. Chú ý: nơi xuất bản, dấu hai chấm, nhà xuất bản, dấu chấm phẩy, năm.
  • Chương trong sách có người biên tập: Tran TB. Pain assessment in older adults. In: Le HC, Harper AL, editors. Geriatric nursing practice. 2nd ed. Hanoi: Publisher Y; 2019. p. 112-25.
  • Trang web: Hypothetical Health Institute Z. Guidance on safe medicine storage at home [Internet]. City: Hypothetical Health Institute Z; 2023 [updated 2024 Jan 5; cited 2026 Nov 16]. Available from: [địa chỉ trang]

Hai chi tiết hay bị bỏ: cụm "[Internet]" sau tên tài liệu trực tuyến và ngày trích "[cited năm tháng ngày]" theo thứ tự năm – tháng viết tắt – ngày. Citing Medicine còn rút gọn số trang cuối (12-9 thay cho 12-19, 112-25 thay cho 112-125); nhiều tạp chí và nhiều trường lại ghi đủ cả hai số — làm theo mẫu nơi bạn nộp.

Vancouver khác APA ở những chỗ nào

Sinh viên năm đầu thường được dạy APA ở các môn chung rồi mới gặp Vancouver ở môn chuyên ngành. Bảng dưới gom những chỗ hay viết theo thói quen cũ.

Chi tiếtAPA 7Vancouver
Trong bài(Nguyen et al., 2022)[1] hoặc số chỉ số trên
Thứ tự danh mụcTheo vần họ tác giảTheo thứ tự xuất hiện lần đầu
Tên tác giảNguyen, V. A.Nguyen VA
NămNgay sau tác giả, trong ngoặcSau tên tạp chí hoặc nhà xuất bản
Tên tạp chíĐầy đủ, in nghiêngViết tắt, không in nghiêng
Tập, số, trang14(2), 45–602022;14(2):45-60
Tên sáchIn nghiêngKhông in nghiêng
Nhiều tác giả trong danh mụcTới 20 tênThường sáu tên rồi et al.

Chỗ dễ sai nhất khi chuyển từ APA sang là chuỗi "năm;tập(số):trang" của Vancouver: không có dấu cách sau dấu chấm phẩy và dấu hai chấm. Một danh mục gõ "2022; 14(2): 45-60" vẫn đọc được nhưng sẽ bị trả lại nếu tạp chí soát định dạng chặt.

Đọc ngược một dòng Vancouver để tìm bài gốc

Viết Vancouver đúng bắt đầu từ việc đọc được nó. Lấy dòng giả định: Nguyen VA, Tran TB, Le HC. Adherence to hand hygiene among nursing students in a teaching hospital. J Nurs Educ X. 2022;14(2):45-60. Từ trái sang phải, bạn có ba khối ngăn bằng dấu chấm: nhóm tác giả, tên bài, rồi tên tạp chí viết tắt. Sau đó là một chuỗi dính liền chứa năm, tập, số và trang.

Chuỗi "2022;14(2):45-60" đọc là: năm 2022, tập 14, số 2, từ trang 45 đến 60. Dấu chấm phẩy ngăn năm với tập, ngoặc tròn chứa số, dấu hai chấm mở đầu số trang. Một số tạp chí ra theo tháng sẽ có thêm tháng sau năm, ví dụ "2022 Mar;14(2):45-60"; bài đăng trực tuyến trước khi vào số in có thể chỉ có năm và DOI.

Khi tìm bài gốc, tên tạp chí viết tắt là chỗ người mới hay vấp. Tra tên viết tắt trong danh mục tạp chí của Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ sẽ ra tên đầy đủ; có DOI thì đơn giản hơn nhiều, gõ DOI vào bộ phân giải DOI là tới trang bài. Nếu một dòng trong danh mục của người khác không tìm ra bài theo cả hai đường, đừng chép dòng đó vào bài mình — đó có thể là dòng ghi sai, hoặc nguồn không tồn tại. Chuyện công cụ AI gợi ý tài liệu không có thật đã có bài riêng ở các trang khác trong hệ; ở đây chỉ nhắc: mọi dòng trong danh mục của bạn phải là tài liệu bạn đã mở ra đọc.

Lập danh mục Vancouver cho luận văn mà không phải đánh số lại nhiều lần

Luận văn ngành y thường có từ vài chục đến hơn trăm tài liệu. Làm theo thứ tự này giúp bạn tránh cảnh sửa một chương rồi lệch số cả bài.

  1. Từ ngày đầu, mỗi nguồn ghi vào bảng ghi chép với đủ trường: tác giả, tên bài, tên tạp chí đầy đủ và viết tắt, năm, tập, số, trang, DOI, ngày truy cập nếu là web.
  2. Khi viết nháp, trong bài ghi tạm (Họ tác giả, năm) để dễ nhận ra nguồn; chưa đánh số.
  3. Khi các chương đã ổn định, đi từ đầu bài xuống cuối, gặp nguồn mới thì cấp số tiếp theo, gặp nguồn cũ thì dùng lại số đã cấp. Ghi số cạnh dòng tương ứng trong bảng ghi chép.
  4. Sắp danh mục theo cột số vừa điền, rồi định dạng từng dòng theo mẫu.
  5. Đọc lại bài, kiểm mỗi số trong bài trỏ đúng tài liệu; chọn ngẫu nhiên vài số để mở bản gốc đối chiếu.
  6. Nếu sau đó phải chèn nguồn mới, đánh lại số toàn bộ từ vị trí chèn trở xuống và kiểm lại bảng, hình nếu có dẫn nguồn trong chú thích.

Nếu bạn dùng công cụ quản lý tài liệu tham khảo, bước ba và bốn được làm tự động; khi đó việc của bạn là soát đầu ra, nhất là tên viết tắt tạp chí và tên tác giả Việt bị công cụ ghép sai.

Những lỗi làm danh mục Vancouver bị trả lại

Đánh số theo vần thay vì theo thứ tự xuất hiện. Lỗi của người quen APA. Nhìn danh mục thấy tài liệu số 1 bắt đầu bằng chữ A, số 2 chữ B là đáng ngờ.

Một nguồn mang hai số. Xảy ra khi bạn quên rằng nguồn đã được dẫn ở chương trước và cấp số mới. Kết quả là danh mục có hai dòng trùng nhau.

Tự viết tắt tên tạp chí. Viết tắt sai làm người đọc không tìm ra bài. Tạp chí không có tên viết tắt chuẩn thì ghi đủ tên.

In nghiêng tên sách, tên tạp chí. Thói quen từ APA. Vancouver để chữ thường.

Ghi tên tác giả có dấu chấm và dấu cách: Nguyen V. A. Trong Vancouver chữ cái đầu viết liền, không chấm: Nguyen VA.

Thiếu ngày trích với tài liệu trực tuyến. Trang web, hướng dẫn trực tuyến của cơ quan y tế hay được cập nhật; ngày trích cho người đọc biết bạn đọc phiên bản nào.

Câu hỏi thường gặp

Vancouver dùng ngoặc vuông hay chỉ số trên?

Cả hai đều gặp, cùng với ngoặc tròn. Bộ quy tắc gốc không bắt một kiểu duy nhất, nên tạp chí và trường tự quy định. Đọc hướng dẫn gửi bài hoặc quy định trình bày luận văn và dùng một kiểu suốt bài.

Có cần ghi DOI trong Vancouver không?

Citing Medicine cho phép và nhiều tạp chí y học hiện yêu cầu ghi DOI khi bài có DOI, đặt ở cuối dòng. Nếu quy định của trường không nhắc tới DOI, ghi thêm cũng không sai và giúp người đọc tìm bài nhanh hơn.

Trong bài có thể nhắc tên tác giả không, hay chỉ được ghi số?

Được nhắc tên khi tác giả là chủ thể của câu, ví dụ: Nguyễn và cộng sự [3] ghi nhận rằng… Số vẫn phải có ngay sau tên. Chỉ ghi tên mà không có số thì người đọc không biết tra dòng nào.

Tài liệu dẫn trong bảng, hình thì đánh số thế nào?

Theo vị trí bảng hoặc hình được nhắc lần đầu trong văn bản. Nếu bảng 2 được nhắc ở trang 10 và có dẫn một nguồn mới, nguồn ấy nhận số tiếp theo tại điểm đó, kể cả khi bảng được đặt ở cuối chương.

Tên tạp chí tiếng Việt viết tắt thế nào?

Phần lớn tạp chí trong nước không có tên viết tắt trong danh mục của Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ, nên an toàn nhất là ghi đủ tên. Nếu tạp chí tự công bố một tên viết tắt chính thức, dùng tên đó và giữ thống nhất.

Khoa yêu cầu Vancouver nhưng có mẫu hơi khác Citing Medicine thì theo bên nào?

Theo mẫu của khoa, vì đó là quy định của nơi chấm bài. Những khác biệt hay gặp là số trang ghi đủ, ngoặc vuông thay chỉ số trên, tách tài liệu tiếng Việt và tiếng nước ngoài. Ghi chú lại các điểm khác để không lẫn khi viết bài gửi tạp chí.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138