VienDan.comViện Dẫn
Tên tác giả Việt và trường hợp khó

Nhiều tác giả cùng họ Nguyễn: phân biệt khi trích trong bài và xếp danh mục

Danh mục có năm người họ Nguyễn: khi nào thêm chữ cái đầu trong bài, trùng cả chữ cái đầu thì làm gì, và thứ tự xếp các mục cùng họ theo APA 7.

Top-down view of many closed theses with plain covers spread across a long table in a university library in Thai Nguyen, a student hand sorting them, soft daylight

Khi trong danh mục có hai người khác nhau cùng họ đứng đầu các mục, APA 7 yêu cầu thêm chữ cái đầu của tên vào mọi lần trích trong bài, kể cả khi năm xuất bản khác nhau. Ví dụ giả định: Nguyễn Văn An (2021) và Nguyễn Thị Hà (2019) sẽ được trích là (V. A. Nguyễn, 2021) và (T. H. Nguyễn, 2019). Trong danh mục, các mục cùng họ xếp theo chữ cái đầu của tên.

Với người viết tiếng Việt, quy tắc này không phải ngoại lệ mà gần như là chuyện thường ngày, vì họ Nguyễn, Trần, Lê, Phạm chiếm phần lớn dân số. Bài này nói rõ khi nào thêm chữ cái đầu, khi nào không cần, cách xử lý hai người trùng cả họ lẫn chữ cái đầu, thứ tự xếp mục trong danh mục, và những lỗi hay gặp khi một bài có cả chục tác giả cùng họ.

Vì sao họ Nguyễn làm khó kiểu trích chỉ ghi họ

Kiểu trích dẫn tác giả – năm của APA được thiết kế cho những nền văn hoá có rất nhiều họ khác nhau. Trong một danh mục tiếng Anh, chữ Smith và năm 2020 thường đủ để chỉ đúng một mục. Với tên Việt, một danh mục ba mươi mục của sinh viên ngành giáo dục hay y tế công cộng có thể có tám, mười tác giả đứng đầu cùng họ Nguyễn, thêm vài người họ Trần, họ Lê. Chỉ ghi họ và năm, người đọc không biết đang nói về ai.

APA đã tính tới chuyện này, dù không nghĩ riêng cho người Việt. Quy tắc cho các tác giả đứng đầu cùng họ được viết để áp dụng cho mọi ngôn ngữ, và nó vừa khít với tình huống của danh mục tiếng Việt. Vấn đề là nhiều người viết không biết quy tắc này, hoặc biết nhưng chỉ áp ở vài chỗ, nên bài có lúc ghi (Nguyễn, 2021), lúc ghi (V. A. Nguyễn, 2021) cho cùng một tài liệu.

Đây cũng là một trong những lý do nhiều quy định trình bày trong nước chọn giữ nguyên họ tên tác giả Việt khi trích: (Nguyễn Văn An, 2021). Nếu khoa bạn theo cách đó, bài toán cùng họ gần như tự biến mất. Nếu khoa theo APA nguyên bản, bạn cần nắm chắc quy tắc dưới đây và áp đồng đều trong toàn bài.

Quy tắc thêm chữ cái đầu trong bài

Quy tắc của APA 7 có ba điểm cần nhớ. Thứ nhất, nó chỉ xét tác giả đứng đầu của mỗi mục. Nếu Nguyễn Văn An là tác giả thứ hai trong một bài của Trần Minh, việc đó không tạo ra tình huống cùng họ. Thứ hai, khi đã phải thêm, bạn thêm vào mọi lần trích các mục đó, cả trong ngoặc lẫn trong câu văn: "V. A. Nguyễn (2021) cho thấy…". Thứ ba, chữ cái đầu chỉ thêm cho tác giả đứng đầu; các đồng tác giả phía sau vẫn chỉ ghi họ.

Ví dụ giả định, danh mục có ba mục: Nguyễn, V. A. (2021); Nguyễn, T. H., & Lê, M. (2019); Nguyễn, T. H. (2023). Hai người đứng đầu là Nguyễn Văn An và Nguyễn Thị Hà, cùng họ, khác chữ cái đầu. Trích trong bài sẽ là (V. A. Nguyễn, 2021), (T. H. Nguyễn & Lê, 2019) và (T. H. Nguyễn, 2023). Lưu ý mục có hai tác giả: chữ cái đầu chỉ gắn với người đứng đầu, còn Lê vẫn chỉ ghi họ.

Còn một trường hợp đặc biệt: hai người cùng họ là đồng tác giả trong cùng một mục, chẳng hạn hai anh em hay hai vợ chồng cùng họ Nguyễn đứng tên một cuốn sách. Ở đó, cách trích thông thường là (Nguyễn & Nguyễn, 2020), không cần chữ cái đầu, vì người đọc không phải phân biệt giữa các mục. Chỉ khi danh mục có thêm một mục khác do một người họ Nguyễn khác đứng đầu, quy tắc thêm chữ cái đầu mới được kích hoạt cho người đứng đầu.

Khi trùng cả họ lẫn chữ cái đầu: Nguyễn Văn An và Nguyễn Văn Anh

Tên Việt còn tạo ra một tình huống khó hơn mà danh mục tiếng Anh hiếm gặp: hai người khác nhau có cùng họ và cùng chữ cái đầu. Nguyễn Văn An và Nguyễn Văn Anh đều thành Nguyễn, V. A.; Trần Thị Hoa và Trần Thị Hằng đều thành Trần, T. H. Thêm chữ cái đầu không còn giúp phân biệt. Người đọc nhìn (V. A. Nguyễn, 2021) và (V. A. Nguyễn, 2022) sẽ nghĩ đó là hai bài của cùng một người.

APA có hướng dẫn cho tình huống hiếm gặp này ở văn hoá phương Tây: ghi thêm tên đầy đủ trong ngoặc vuông sau chữ cái đầu ở danh mục, và dùng tên đầy đủ khi trích trong bài để người đọc phân biệt. Chi tiết trình bày nên đối chiếu thẳng cẩm nang và các ví dụ chính thức trước khi áp dụng. Với tên Việt, cách thể hiện có thể là Nguyễn, V. A. [Văn An] và Nguyễn, V. A. [Văn Anh] trong danh mục.

Trong thực tế, đây là chỗ nhiều người hướng dẫn khuyên sinh viên chuyển sang cách giữ nguyên họ tên cho toàn bộ tác giả Việt, nếu quy định của khoa cho phép. Một khi đã phải ghi tên đầy đủ cho vài người, việc ghi đầy đủ cho tất cả sẽ làm bài nhất quán và dễ đọc hơn. Dù chọn cách nào, đừng để người đọc phải tự đoán hai mục có phải của cùng một người hay không.

Xếp các mục cùng họ trong danh mục APA

Danh mục APA xếp theo vần họ của tác giả đứng đầu. Khi nhiều mục cùng họ, thứ tự tiếp theo được quyết định theo các bước dưới đây, áp lần lượt cho tới khi phân định được.

  1. So chữ cái đầu của tên: Nguyễn, A. B. đứng trước Nguyễn, T. H., Nguyễn, T. H. đứng trước Nguyễn, V. A.
  2. Cùng một tác giả đứng đầu: mục người đó đứng tên một mình xếp trước mục người đó đứng đầu cùng người khác.
  3. Cùng tác giả đứng tên một mình: xếp theo năm, năm sớm trước.
  4. Cùng tác giả đứng đầu, khác đồng tác giả: xếp theo họ của tác giả thứ hai, rồi thứ ba nếu vẫn trùng.
  5. Cùng chính xác danh sách tác giả, cùng năm: xếp theo tiêu đề và thêm chữ a, b sau năm. Phần trích cùng tác giả cùng năm có bài riêng ở danh mục trích trong bài.

Nếu khoa theo cách giữ nguyên họ tên và xếp theo tên gọi, các bước trên được thay bằng quy định riêng: thường xếp theo tên gọi trước, rồi tới tên đệm và họ. Mỗi quy định một kiểu, nên hãy đọc kỹ văn bản của khoa và làm một mục mẫu cho từng tình huống trùng.

Một danh mục mẫu đã xếp xong

Bảng dưới là một đoạn danh mục giả định theo APA 7, đã xếp đúng thứ tự, kèm cách trích trong bài tương ứng. Tiêu đề và nơi xuất bản lược bỏ để tập trung vào phần tác giả.

Thứ tựPhần tác giả và năm trong danh mụcTrích trong bài
1Nguyễn, A. B. (2018).(A. B. Nguyễn, 2018)
2Nguyễn, T. H. (2019).(T. H. Nguyễn, 2019)
3Nguyễn, T. H. (2023).(T. H. Nguyễn, 2023)
4Nguyễn, T. H., & Lê, M. (2019).(T. H. Nguyễn & Lê, 2019)
5Nguyễn, T. H., & Phạm, Q. (2017).(T. H. Nguyễn & Phạm, 2017)
6Nguyễn, V. A. (2021).(V. A. Nguyễn, 2021)
7Trần, M. (2020).(Trần, 2020)

Chú ý dòng 3 và dòng 4: mục đứng tên một mình năm 2023 vẫn xếp trước mục hai tác giả năm 2019, vì quy tắc "một mình trước, cùng người khác sau" được xét trước năm. Dòng 4 và 5 cùng người đứng đầu, nên xếp theo họ người thứ hai: Lê trước Phạm, bất kể năm. Dòng 7 không cần chữ cái đầu vì trong danh mục không có ai khác họ Trần đứng đầu.

Phát hiện trùng họ ngay từ bảng ghi chép nguồn

Phần lớn sinh viên chỉ nhận ra chuyện cùng họ khi danh mục đã xong và bài đã có hàng trăm câu trích. Lúc đó, việc thêm chữ cái đầu vào đúng những chỗ cần thêm trở thành công việc dò từng trang. Cách đỡ tốn công hơn là để bảng ghi chép nguồn báo cho bạn biết từ sớm. Trong bảng, tách riêng một cột ghi họ của tác giả đứng đầu, một cột ghi chữ cái đầu của tên. Mỗi lần thêm tài liệu, nhìn cột họ xem đã có người khác cùng họ chưa.

Khi phát hiện họ thứ hai trùng, bạn đánh dấu cả hai mục bằng một màu, và từ đó khi viết, mọi câu trích tới các mục được tô màu đều viết kèm chữ cái đầu. Cách này biến một quy tắc dễ quên thành một tín hiệu nhìn thấy được. Nó cũng giúp bạn nhận ra những người trùng cả họ lẫn chữ cái đầu, nhóm cần xử lý riêng như đã nói ở trên.

Nếu bạn viết bài nhóm, hãy thống nhất cách đánh dấu này trước khi chia việc. Mỗi người viết một chương mà không biết danh mục chung có những ai cùng họ là nguyên nhân phổ biến nhất của việc một bài có ba kiểu trích cho cùng một tài liệu.

Những lỗi hay gặp khi danh mục đông người cùng họ

Các lỗi dưới đây thường đi theo nhóm: sửa một chỗ mà không soát toàn bài, lỗi còn nguyên ở chỗ khác. Hãy soát theo danh sách này sau khi danh mục đã chốt.

  • Chỉ thêm chữ cái đầu ở lần trích đầu tiên, các lần sau lại bỏ. Quy tắc yêu cầu thêm ở mọi lần trích.
  • Thêm chữ cái đầu cho cả đồng tác giả phía sau, ví dụ (T. H. Nguyễn & M. Lê, 2019). Chỉ người đứng đầu mới cần.
  • Thêm chữ cái đầu cho tác giả không trùng họ với ai, chỉ vì thấy bài khác có. Việc đó không sai nghiêm trọng nhưng không đúng quy tắc và làm câu nặng.
  • Quên rằng thêm một tài liệu mới vào phút cuối có thể tạo ra tình huống cùng họ. Thêm mục mới thì soát lại cả họ của người đứng đầu.
  • Xếp các mục cùng họ theo năm thay vì theo chữ cái đầu của tên, khiến mục của hai người khác nhau đan xen.
  • Coi Nguyen không dấu và Nguyễn có dấu là hai họ khác nhau khi quyết định có thêm chữ cái đầu hay không.

Một mẹo đơn giản: khi danh mục đã gần xong, lọc riêng các mục theo họ của người đứng đầu, đếm xem họ nào có từ hai người khác nhau trở lên. Danh sách họ đó chính là danh sách cần thêm chữ cái đầu trong bài.

Câu hỏi thường gặp

Hai mục cùng do Nguyễn Văn An đứng tên, năm khác nhau, có cần thêm chữ cái đầu không?

Không, nếu trong danh mục không có người họ Nguyễn nào khác đứng đầu. Quy tắc chỉ áp dụng khi có từ hai người khác nhau cùng họ đứng đầu các mục. Hai bài của cùng một người chỉ cần họ và năm.

Tác giả họ Nguyễn đứng thứ hai trong một mục thì có tính là trùng họ với tác giả đứng đầu mục khác không?

Không. Quy tắc thêm chữ cái đầu chỉ xét tác giả đứng đầu của các mục, vì danh mục được xếp và tra theo người đứng đầu. Người đứng thứ hai trở đi không tạo ra tình huống cùng họ, và trong phần trích vẫn chỉ ghi họ của họ.

Nếu dùng cách giữ nguyên họ tên tác giả Việt thì có còn cần quy tắc này không?

Hầu như không, vì tên đầy đủ đã đủ phân biệt. Trường hợp trùng cả họ tên vẫn có thể xảy ra; khi đó bạn có thể thêm thông tin phân biệt theo quy định của khoa, hoặc hỏi người hướng dẫn cách trình bày.

Trong câu văn, viết "V. A. Nguyễn (2021)" nghe lạ, có cách nào tự nhiên hơn không?

Bạn có thể đưa ngữ cảnh vào câu, như "nghiên cứu năm 2021 của V. A. Nguyễn về đọc sách", hoặc chuyển phần trích vào ngoặc cuối câu. Cách viết vẫn phải giữ chữ cái đầu, chỉ là cấu trúc câu linh hoạt hơn.

Có nên viết tắt luôn họ thành "N." cho gọn khi có quá nhiều người họ Nguyễn không?

Không. Họ luôn viết đầy đủ trong APA, chỉ tên đệm và tên gọi mới được viết tắt. Viết tắt họ làm người đọc mất hẳn khả năng lần tìm mục trong danh mục, vốn được xếp theo họ, và khiến bài trông như dùng một kiểu trích dẫn tự chế.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138