VienDan.comViện Dẫn
Tên tác giả Việt và trường hợp khó

Tên tác giả Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc trong APA: nhận họ và viết tắt tên

Cách ghi tên tác giả Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc theo APA: nhận họ, tên có gạch nối, họ kép, thứ tự Nhật, bản dịch Hán Việt và tài liệu chữ Hán.

Wide view of a quiet foreign-language reading room at a university in Hanoi, students seated at long tables with closed books, tall shelves, overcast morning light

Với tác giả Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc, nguyên tắc APA vẫn giống mọi tên khác: ghi họ, dấu phẩy, rồi chữ cái đầu của tên riêng. Một tác giả giả định tên Zhang Wei thành Zhang, W.; Kim Min-jun thành Kim, M.-J.; một người Nhật in tên là Taro Yamada thành Yamada, T. Phần khó không nằm ở quy tắc mà ở việc nhận ra đâu là họ khi tên xuất hiện theo nhiều thứ tự.

Ba nền văn hoá này giống tiếng Việt ở chỗ họ đứng trước tên. Nhưng khi tác giả viết bằng tiếng Anh, có người giữ thứ tự gốc, có người đảo. Bài này đi qua từng nhóm tên, các dấu hiệu nhận họ, cách xử lý họ kép và tên có gạch nối, rồi bàn hai tình huống người Việt hay gặp: đọc bản dịch tiếng Việt in tên theo âm Hán Việt, và trích tài liệu in bằng chữ Hán, chữ Nhật hay chữ Hàn.

Ba nền văn hoá, một điểm chung với tên Việt

Người Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản trong ngôn ngữ của họ đều đặt họ trước tên, giống người Việt. Họ thường chỉ một âm tiết, đôi khi hai; tên riêng thường một hoặc hai âm tiết. Điểm khác tên Việt là không có tầng tên đệm như Văn, Thị: tên hai âm tiết ở Trung Quốc và Hàn Quốc là một tên liền, dù khi viết bằng chữ Latinh có lúc dính liền, có lúc tách hai chữ, có lúc nối bằng gạch ngang.

Cách viết tắt của APA phụ thuộc trực tiếp vào cách tên được viết. Tên hai âm tiết viết liền, như Xiaoming theo kiểu phiên âm phổ biến ở Trung Quốc đại lục, chỉ cho một chữ cái đầu: X. Tên viết tách thành hai chữ, như Xiao Ming, cho hai chữ cái đầu: X. M. Tên nối bằng gạch ngang, như Wei-ming theo kiểu phiên âm cũ hay gặp ở các tài liệu từ Đài Loan, giữ gạch nối: W.-M. Bạn không tự gộp hay tách theo hiểu biết của mình mà ghi theo bản in.

Họ thì luôn viết đầy đủ. Danh mục của một bài về khoa học vật liệu hay công nghệ thông tin thường có rất nhiều tác giả họ Wang, Li, Zhang, Chen, Liu, Kim, Lee, Park. Cũng như chuyện họ Nguyễn ở danh mục tiếng Việt, khi nhiều người khác nhau cùng họ đứng đầu các mục, APA yêu cầu thêm chữ cái đầu vào phần trích trong bài để phân biệt.

Bảng mẫu theo từng dạng tên

Các tên trong bảng là giả định, chọn để minh hoạ cấu trúc chứ không chỉ người cụ thể nào. Cột giữa ghi dạng tên in trên tài liệu, cột phải là cách ghi trong danh mục theo APA 7.

NhómTên in trên tài liệuTrong danh mục APA 7
Trung Quốc, thứ tự gốcZhang WeiZhang, W.
Trung Quốc, thứ tự ÂuWei ZhangZhang, W.
Trung Quốc, tên hai âm viết liềnWang XiaomingWang, X.
Trung Quốc, họ képOuyang LinOuyang, L.
Phiên âm có gạch nốiChen Wei-mingChen, W.-M.
Hàn QuốcKim Min-junKim, M.-J.
Nhật Bản, thứ tự ÂuTaro YamadaYamada, T.
Nhật Bản, họ viết hoaYAMADA TaroYamada, T.

Với tên có gạch nối mà chữ sau gạch viết thường, như Min-jun, một số hướng dẫn viết chữ cái đầu thứ hai bằng chữ hoa, số khác giữ nguyên chữ thường. Cẩm nang APA nêu nguyên tắc giữ gạch nối; nếu không chắc chi tiết hoa hay thường, đối chiếu ví dụ trong cẩm nang và quy định của trường, rồi dùng một cách cho mọi tên tương tự.

Nhận họ trong tên Trung Quốc và Hàn Quốc

Họ ngắn và lặp lại nhiều. Phần lớn người Trung Quốc mang một trong vài chục họ phổ biến, người Hàn Quốc tập trung vào Kim, Lee, Park, Choi, Jung. Nếu một chữ trong tên là họ quen thuộc như vậy, khả năng cao đó là họ, bất kể đứng đầu hay đứng cuối.

Tên hai âm tiết thường dính nhau hoặc có gạch nối. Trong "Wang Xiaoming", phần dính liền Xiaoming gần như chắc chắn là tên. Trong "Kim Min-jun", phần có gạch nối là tên. Dấu hiệu hình thức này giúp bạn nhận họ ngay cả khi không quen ngôn ngữ.

Họ kép không được tách. Một số họ Trung Quốc có hai âm tiết, như Ouyang hay Sima, tương ứng với Âu Dương, Tư Mã trong âm Hán Việt. Chúng là một họ trọn vẹn: Ouyang, L., không phải Yang, O. L. Nếu thấy một tên ba âm tiết mà hai âm đầu dính liền, hãy nghĩ tới họ kép.

Tên tiếng Anh đi kèm. Nhiều tác giả gốc Hoa ở Hồng Kông, Singapore hay làm việc ở phương Tây dùng thêm một tên tiếng Anh, in kiểu "Michael Wei Zhang". Họ vẫn là Zhang; tên riêng gồm những chữ đứng trước theo thứ tự in, nên dạng APA là Zhang, M. W. Đừng lấy tên tiếng Anh làm họ.

Kiểm bằng hồ sơ tác giả khi còn nghi. Cũng như với tên Việt, hồ sơ định danh nhà nghiên cứu và trang giới thiệu cán bộ của trường là nơi tác giả tự khai họ và tên trong hai ô riêng. Đó là căn cứ đáng tin hơn cách công cụ tìm kiếm tự tách tên.

Tên Nhật: hai thứ tự cùng tồn tại

Tên người Nhật có cấu trúc rõ ràng: họ thường hai chữ Hán, tên thường một đến hai chữ. Nhưng trong tài liệu tiếng Anh, thứ tự lại không cố định. Một thời gian dài, người Nhật viết tiếng Anh theo thứ tự Âu, tên trước họ sau, nên phần lớn bài báo khoa học cũ in kiểu "Taro Yamada". Khoảng từ năm 2020, cơ quan nhà nước Nhật Bản chuyển sang khuyến nghị ghi họ trước trong văn bản tiếng Anh, và một số tác giả, tạp chí làm theo. Kết quả là bạn sẽ gặp cả hai thứ tự.

Dấu hiệu giúp nhận họ khi trích tác giả Nhật là cách viết hoa: nhiều tài liệu theo thứ tự họ trước viết hoa toàn bộ họ, như YAMADA Taro, đúng để người đọc nước ngoài không nhầm. Khi không có dấu hiệu đó, bạn dựa vào thông tin tác giả trong bài, hồ sơ tác giả, hoặc các bài khác của cùng người. Một số họ và tên Nhật phổ biến cũng dễ nhận nếu bạn đã đọc nhiều tài liệu trong ngành.

Một chi tiết nữa là cách chuyển tự sang chữ Latinh có thể có dấu nguyên âm dài, như ō hay ū, hoặc viết đôi nguyên âm, như ou. Theo nguyên tắc ghi như trên tài liệu, bạn giữ cách viết của bản in. Nếu cùng một tác giả xuất hiện với hai cách chuyển tự trong hai bài, danh mục sẽ có hai dạng, và đó không phải lỗi của bạn.

Đọc bản dịch tiếng Việt: tên Hán Việt hay phiên âm Latinh

Sinh viên Việt thường đọc sách Trung Quốc qua bản dịch tiếng Việt. Bản dịch có thể in tên tác giả theo âm Hán Việt, ví dụ giả định "Trương Vĩ", hoặc giữ dạng phiên âm Latinh "Zhang Wei". Nguyên tắc là bạn trích theo tài liệu bạn thực sự đọc, và ghi tên đúng như bản dịch đó in. Bản dịch in "Trương Vĩ" thì danh mục ghi Trương, V.; bản dịch in "Zhang Wei" thì ghi Zhang, W.

Đừng tự chuyển từ dạng Hán Việt sang phiên âm Latinh hay ngược lại. Việc chuyển này cần biết chính xác chữ Hán gốc, và một âm Hán Việt có thể ứng với nhiều chữ khác nhau. Một tên chuyển sai sẽ khiến người đọc không tìm ra tác giả, hoặc tệ hơn, tìm ra một người khác. Thêm nữa, nếu bạn đọc bản dịch mà ghi tên theo dạng của bản gốc, danh mục trông như bạn đã đọc bản gốc, điều không đúng với thực tế.

Nếu bạn thực sự dùng cả bản gốc và bản dịch, mỗi bản là một mục riêng trong danh mục, với dạng tên tương ứng. Cách ghi người dịch và năm xuất bản bản gốc trong sách dịch được bàn kỹ ở danh mục sách của trang; ở đây chỉ cần nhớ: tên tác giả đi theo bản bạn cầm trên tay. Một số người viết thêm tên dạng kia trong ngoặc ở thân bài lần đầu nhắc tới, ví dụ "Trương Vĩ (Zhang Wei)"; đó là lựa chọn trình bày, không phải yêu cầu của APA.

Tài liệu in bằng chữ Hán, chữ Nhật, chữ Hàn

Khi bạn trích trực tiếp một tài liệu in bằng hệ chữ không phải Latinh, cẩm nang APA hướng dẫn chuyển tự tên tác giả và tiêu đề sang chữ Latinh, đồng thời dịch tiêu đề sang ngôn ngữ của bài viết và đặt bản dịch trong ngoặc vuông ngay sau. Với tên tác giả, điều đó nghĩa là bạn dùng hệ phiên âm chuẩn của ngôn ngữ đó: bính âm cho tiếng Trung, hệ chuyển tự phổ biến cho tiếng Nhật và tiếng Hàn.

Nếu bài viết bằng tiếng Việt, phần dịch tiêu đề trong ngoặc vuông là tiếng Việt. Còn tên tác giả, phần lớn các quy định chọn phiên âm Latinh theo chuẩn quốc tế chứ không chọn âm Hán Việt, để người đọc ở nơi khác vẫn tra được. Nhưng có những ngành ở Việt Nam, như Hán Nôm hay lịch sử, có truyền thống ghi tên tác giả cổ theo âm Hán Việt. Ở các ngành đó, hãy theo thói quen của khoa và của tạp chí chuyên ngành.

Việc chuyển tự đòi hỏi bạn đọc được chữ gốc hoặc có công cụ tra cứu đáng tin. Nếu không chắc, đừng đoán. Hỏi người biết ngôn ngữ đó, đối chiếu với trang thông tin của tài liệu trong thư viện nước sở tại, hoặc tìm xem chính tác giả có dạng tên Latinh nào trong các bài tiếng Anh. Một tên chuyển tự đúng là một tên người đọc khác tìm lại được.

Lỗi hay gặp với tên Đông Á trong danh mục

Phần lớn lỗi dưới đây sinh ra khi bạn chép phần tác giả từ công cụ tìm kiếm hoặc công cụ tạo trích dẫn mà không đối chiếu dòng tác giả trên bài gốc.

  • Lấy tên riêng làm họ khi tên được in theo thứ tự gốc, ví dụ ghi Wei, Z. cho tác giả Zhang Wei.
  • Tách họ kép thành họ một chữ và tên đệm, ví dụ ghi Yang, O. L. cho tác giả họ Ouyang.
  • Bỏ dấu gạch nối của tên có gạch nối, hoặc tự thêm gạch nối vào tên vốn viết liền.
  • Lấy tên tiếng Anh đi kèm làm họ, ví dụ ghi Michael, W. Z. thay vì Zhang, M. W.
  • Đổi tên Hán Việt trong bản dịch sang phiên âm Latinh theo phỏng đoán.
  • Ghi tên tác giả Nhật theo một thứ tự cố định cho mọi bài, không xét cách in của từng bài.

Với danh mục có nhiều tác giả Đông Á, dành riêng một lượt soát chỉ để nhìn phần tác giả, đặt cạnh dòng tác giả trên bài gốc. Lượt soát này thường bắt được vài lỗi mà đọc lướt cả mục không thấy.

Câu hỏi thường gặp

Tên Trung Quốc ba âm tiết như Wang Xiaoming thì ghi một hay hai chữ cái đầu?

Nếu bản in viết tên dính liền thành Xiaoming, ghi một chữ cái đầu: Wang, X. Nếu bản in tách thành Xiao Ming, ghi hai: Wang, X. M. Bạn theo bản in chứ không tự gộp hay tách.

Làm sao biết một tác giả Nhật in tên theo thứ tự nào?

Xem họ có được viết hoa toàn bộ không, xem phần thông tin tác giả liên hệ, hồ sơ định danh nhà nghiên cứu và các bài khác của cùng người. Bài cũ phần lớn in tên trước họ sau, bài mới có thể in họ trước.

Đọc bản dịch tiếng Việt có tên tác giả Hán Việt, có được ghi thêm tên phiên âm Latinh không?

Trong danh mục, bạn ghi tên đúng như bản dịch in. Trong thân bài, có thể thêm dạng tên khác trong ngoặc ở lần nhắc đầu tiên để người đọc dễ nhận ra, miễn bạn chắc chắn hai dạng tên chỉ cùng một người.

Tác giả Hàn Quốc in tên "Min-jun Kim" thì họ là gì?

Họ là Kim. Phần có gạch nối Min-jun là tên riêng, đặt trước họ theo thứ tự Âu. Trong danh mục APA ghi Kim, M.-J., còn chi tiết chữ cái thứ hai viết hoa hay thường thì đối chiếu cẩm nang và quy định của trường.

Danh mục có nhiều tác giả họ Wang, Li, Zhang thì trích trong bài thế nào cho khỏi nhầm?

Áp quy tắc của APA cho các tác giả đứng đầu cùng họ: thêm chữ cái đầu vào mọi lần trích, ví dụ (X. Wang, 2021) và (L. Wang, 2019). Quy tắc này giống hệt trường hợp nhiều tác giả họ Nguyễn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138